رأی شماره ۵۴۷۳۲۷ – ۱۴۰۵/۰۳/۰۵ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال ماده یک دستورالعمل حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج و پژوهش‌های علمی دانشگاه تربیت مدرس

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۳/۵     شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۰۵۴۷۳۲۷

شماره پرونده: ۰۴۰۰۲۸۸

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: خانم شیما رضایی با وکالت آقای حمید کیا

طرف شکایت: دانشگاه تربیت مدرّس

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده یک دستورالعمل حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج و پژوهش‌های علمی دانشگاه تربیت مدرس مصوّب ۱۳۸۴/۴/۲۵

گردش کار: آقای حمید کیا به وکالت از شاکی به موجب دادخواست و لایحه تکمیلی ابطال ماده یک دستورالعمل حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج و پژوهش های علمی دانشگاه تربیت مدرّس مصوّب ۱۳۸۴/۴/۲۵ را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته
به طور خلاصه اعلام کرده است که:

“به استحضار می رساند ماده یک مصوبه «دستورالعمل حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج پژوهش های علمی دانشگاه تربیت مدرّس» مورخ ۱۳۸۴/۴/۲۵  با ماده ۴ قانون حمایت حقوق مؤلّفان و مصنفان و هنرمندان مصوّب ۱۳۸۴/۱۰/۱۱ که اشعار می دارد حقوق معنوی پدیدآورنده محدود به زمان و مکان نیست و غیرقابل انتقال است، مغایرت داشته و این امر منجر به تضییع حقوق موکّل و سایر دانشجویان گردیده است. بنا بر مراتب فوق و با توجّه به ادلّه و مدارک ابرازی، رسیدگی و صدور رأی مبنی بر ابطال مصوبه مورد شکایت از تاریخ تصویب مورد استدعا است.

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

“آیین‌نامه حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج پژوهش های علمی دانشگاه مصوّب ۱۳۸۴/۴/۲۵

مقدّمه: با عنایت به سیاست های پژوهشی و فناوری دانشگاه در راستای تحقّق عدالت و کرامت انسان ها که لازمه شکوفایی علمی و  فنّی است و رعایت حقوق مادی و معنوی دانشگاه و پژوهشگران، لازم است اعضای هیئت علمی، دانشجویان، دانش آموختگان و دیگر همکاران طرح، در مورد نتایج پژوهش های علمی که تحت عناوین پایان نامه، رساله و طرح های تحقیقاتی با هماهنگی دانشگاه انجام شده است، موارد زیر را رعایت نمایند:

ماده ۱ـ حق نشر و تکثیر پایان نامه/ رساله و درآمدهای حاصل از آن ها متعلّق به دانشگاه می باشد ولی حقوق معنوی پدیدآورندگان محفوظ خواهد بود.

……………

ماده ۵ ـ این آیین‌نامه در ۵ ماده و یک تبصره در تاریخ ۱۳۸۷/۴/۱ در شورای پژوهشی و در تاریخ ۱۳۸۷/۴/۲۳ در هیئت رئیسه دانشگاه به تأیید رسید و در جلسه مورخ ۱۳۸۷/۷/۱۵ شورای دانشگاه به تصویب رسیده و از تاریخ تصویب در شورای دانشگاه لازم الاجرا است.

…….

                                      ـ معاونت پژوهشی و فناوری دانشگاه تربیت مدرّس”

در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه تربیت مدرّس به موجب لایحه که به شماره ۱۵۱۰۸۰۶ مورخ ۱۴۰۴/۴/۱۸ ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی شده توضیحاتی داده که خلاصه آن به شرح زیر است:

“ماده ۶ قانون حمایت از مؤلّفان و مصنفان و هنرمندان مصوّب ۱۴۰۴/۴/۱۷ مقرّر داشته است: «اثری که با همکاری دو یا چند پدیدآورنده به وجود آمده باشد و کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد، اثر مشترک نامیده می شود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است». حال با عنایت به ماده مذکور و از آنجایی که نتایج پژوهش های علمی دانشگاه با راهنمایی و همراهی اعضای هیئت علمی دانشگاه و استفاده از فضا و خدمات آزمایشگاهی و عرصه های پژوهشی دانشگاه حاصل شده است، دانشگاه نیز به عنوان پدیده آورنده اثر تلقّی شده و دارای حق مالکیت می باشد. لذا دانشگاه با توجّه به حق مشاع خود در آثار و با توجّه به قانون حمایت از حقوق مؤلّفان و مصنفان و هنرمندان مصوّب ۱۳۴۸ و منطبق بر مواد قانون مذکور، اقدام به تصویب ماده یک مصوبه دستورالعمل «حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج پژوهش های علمی که تحت عناوین پایان نامه، رساله، طرح های تحقیقاتی که با هماهنگی دانشگاه انجام شده است»، نموده است.

نظر به مراتب فوق ماده یک مصوبه مذکور وفق مقرّرات و در چهارچوب اختیارات دانشگاه تصویب شده و هیچ گونه مغایرتی با ماده ۴ قانون حمایت از حقوق مؤلّفان و مصنفان و هنرمندان ندارد. لذا ماده یک دستورالعمل «حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج پژوهش های علمی که تحت عناوین پایان نامه، رساله، طرح های تحقیقاتی که با هماهنگی دانشگاه انجام شده است»، مطابق قانون بوده و تقاضای ابطال آن مبنای قانونی ندارد.”

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۳/۵ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

نظر به اینکه وظایف و اختیارات هیئت رئیسه دانشگاه ها در بند (ج) ماده ۱۰ آیین‌نامه جامع مدیریت دانشگاه ها و مؤسّسات آموزش عالی مصوّب جلسه ۶۸۴ مـورخ ۱۳۸۹/۱۲/۱۰ شورای عالی انقلاب فرهنگی در دوازده مورد احصاء شده و در هیچ یک از این موارد اختیاری دائر بر وضع مقرره راجع به حقوق مالکیت مادی و معنوی نتایج پژوهش های علمی دانشگاه ملاحظه نمی شود، بنابراین تصویب دستورالعمل حق مالکیت مادی و معنوی در مورد نتایج پژوهش های علمی دانشگاه تربیت مدرّس مصوّب ۱۳۸۴/۴/۲۵خارج
از حدود اختیار هیئت رئیسه دانشگاه یادشده بوده و ماده یک دستور العمل مذکور که مورد شکایت قرار گرفته، مستند به بند یک ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی