آیین‌نامه انضباطی دانش‌آموزان [مصوب ۱۳۷۱]

ماده ۱– هدف
بیان موازین صحیح رفتار و انضباط دانش‌آموزان و تعیین چگونگی ترغیب و تشویق و تنبیه آنان به منظور رشد استعدادها و بهسازی رفتار و اخلاق و پیشگیری از تخلفات و جبران آنها.

الف – وظایف دانش‌آموزان

ماده ۲– هریک از دانش‌آموزان در دوران تحصیل موظف است موازین اسلامی و مقررات آموزش و پرورش را در اخلاق و رفتار خویش به شرح زیر معمول دارد:

۱-۲- رعایت ادب و احترام نسبت به مدیر، معاون، معلمان، مربیان و دیگر کارکنان واحد آموزشی.

۲-۲- رعایت حسن رفتار و اخلاق و همکاری با سایر دانش‌آموزان.

۳-۲- سعی شایسته در یادگیری و تحصیل و اطاعت از دستورات آموزشی و تربیتی و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی مدرسه و انجام فرائض دینی .

۴-۲- حضور به موقع در واحد آموزشی و خروج از آن در پایان ساعات مقرر و پرهیز از خروج در ساعات مقرر بدون اطلاع اولیاء خود و موافقت مدیریت مدرسه.

تبصره– حضور در مدرسه در غیر ساعات مقرر (برای استفاده از زمین ورزش، آزمایشگاه، کتابخانه، فعالیت‌های اجتماعی و…) منوط به کسب اجازه از ولی، با اطلاع و موافقت مدیر و سرپرستی او یا یکی از معاونان ، معلمان و مربیان است.

۵-۲- حضور مرتب در واحد آموزشی و کلاس درس در تمام ایامی که مدرسه رسماً دایر است و پرهیز از غیبت های غیرضروری.

تبصره– در صورت غیبت دانش‌آموز از مدرسه، لازم است علت آن توسط ولی وی به واحد آموزشی اعلام گردد و هنگام حضور دوباره در مدرسه گواهی مورد تایید ارائه نماید تا در پرونده‌اش ضبط شود.

۶-۲- رعایت بهداشت و نظافت شخصی و همکاری با دانش‌آموزان دیگر و مسئولین مربوط در پاکیزه نگه داشتن مدرسه.

۷-۲- استفاده از لباس و کفش و جوراب ساده و مناسب و اصلاح موی سر متناسب با شئون دانش‌آموزی، رعایت حجاب و زنگ روپوش و مقنعه برای دختران طبق دستورالعمل‌های وزارت آموزش و پرورش.

۸-۲- خودداری از به کار بردن وسایل تجملی و زینتی و پرهیز از به همراه آوردن اشیاء گرانبها و وسایل غیرمجاز (از قبیل: عکس، نوارهای صوتی و تصویری و کتاب‌های نامناسب و…) در واحد آموزشی.

۹-۲- خودداری از خرید و فروش در واحد آموزشی به غیر از موارد مذکور در آیین‌نامه تعاونی مدرسه.

۱۰-۲- کوشش و توجه در حفظ و مراقیت از وسایل خویش و اهتمام در حفظ و نگهداری اموال و تجهیزات و ساختمان آموزشی.

تبصره– بدیهی است چنانچه دانش‌آموز خسارتی به وسایل و ساختمان واحد آموزشی یا سایر دانش‌آموزان وارد آورد، باید خسارت وارده را جبران نماید.

ب – ترغیب و تشویق

ماده ۳– توجه و اهتمام دانش‌آموز به وظایف مندرج در ماده ۲، مثبت و شایسته تقدیر است.

ماده ۴– مدیر و کلیه همکاران آموزشی و پرورشی وی می باید برنامه‌های شوق‌انگیز و هماهنگی فراگیری برای ترغیب و تشویق دانش‌آموزان به انجام وظایف در آغاز سال تحصیلی پیش‌بینی و به تدریج اجرا نمایند.

ماده ۵– دانش‌آموزانی که وظایف خود را به نحو شایسته انجام می‌دهند، از طرق زیر و با رعایت ترتیب مورد تشویق قرار می‌گیرند:

۱-۵- تشویق شفاهی در کلاس و در حضور دانش‌آموزان.

۲-۵- تشویق شفاهی در مراسم صبحگاهی در حضوی کلیه دانش‌آموزان

۳-۵- تشویق کتبی و شفاهی در حضور کلیه دانش‌آموزان با حضور ولی او

۴-۵- تشویق کتبی و شفاهی در حضور کلیه دانش‌آموزان با حضور ولی او

۵-۵- اعطای جایزه یا لوح تقدیر با امضای مدیر مدرسه در حضور همه دانش‌آموزان و با حضور اولیاء دانش‌آموزان که تقدیر می‌شوند.

۶-۵- تشویق کتبی و اعطای لوح تقدیر از طرف اداره آموزش وپرورش (با پیشنهاد مدیریت واحد آموزشی یا مدرسه)

۷-۵- معرفی برای شرکت در اردوهای تربیتی، آموزشی، هنری و…

۸-۵- تشویق کتبی یا لوح تقدیر و جایزه برای دانش‌آموزان ممتاز هر منطقه که در انجام فرائض دینی، مخصوصاً نماز و فعالیت‌های آموزشی و تربیتی و شرکت در کارهای اجتماعی، درخشان شناخته می‌شوند. (این مراسم با حضور اولیاء دانش‌آموزان و معلمان ذیربط انجام می‌گیرد.)

۹-۵- اعطای نشان‌های دانش‌آموزی.

ماده ۶– در تشویق‌های شفاهی و کتبی ضمن رعایت نکات زیر باید یادآوری نمود که: بالاترین تقدیرها و بهترین جوایز، محبت و رضایت آفریدگار متعال است و او کسانی را که وظایف خویش را به درستی انجام دهند دوست می‌دارد و بهترین جایزه‌ها را می‌بخشد و لذا باید برای کسب رضایت و محبت او بیشتر و بهتر کوشید.

۱-۶- برنامه تشویق‌های مدرسه باید فراگیر بوده و روح امید و تعاون و عشق به کار و کوشش و جدیت را در همه دانش‌آموزان برانگیزد.

۲-۶- ملاک اصلی در تشویق، سعی و کوشش دانش‌آموز و میزان پیشرفت تحصیلی و تربیتی او در مقایسه با وضع قبلی اوست.

۳-۶- تشویق باید به گونه ای انجام پذیرد که علت آن برای دانش‌آموزی که تشویق می‌شود و نیز برای سایر دانش‌آموزان روشن باشد.

۴-۶- جوایزی که تهیه می‌شود می باید متناسب با سن و ذوق دانش‌آموز باشد و ارزش آموزشی وتربیتی آن مورد توجه قرار گیرد.

۵-۶- تشویق‌های مهم باید در حضور اولیاء دانش‌آموزان انجام شود و در پرونده آنان درج گردد و در صورت عدم حضور اولیاء به نحوی به اطلاع آنان برسد و از آنان تقدیر گردد.

۶-۶- اتخاذ تصمیم در مورد بند ۱-۵ با معلم و مربی دانش‌آموز و بندهای ۵-۲ لغایت ۵-۵- با هماهنگی وموافقت مدیریت واحد آموزشی و بندهای ۶-۵- و ۷-۵-و ۸-۵ توسط ستاد تربیتی مدرسه انجام خواهد گرفت. در مورد بند ۹-۵ طبق دستورالعمل خاص اقدام می‌گردد.

ج : تذکر و تنبیه

ماده ۷– تقصیر و سهل‌انگاری نسبت به انجام وظایف و مندرج در ماده ۲ تخلف محسوب می‌شود.

ماده ۸– مدیریت، ستاد تربیتی، معاونان، معلمان و مربیان موظفند قبل از اعمال هرگونه تنبیه به وضع موقعیت محصل آگاهی یابند و در جستجوی انگیزه و علت تخلف برآیند و حتی المقدور و با راهنمایی و بر طرف کردن علت از تنبیه و تکرار تخلف پیشگیری نمایند.

ماده ۹– محصلین متخلفی که سایر راهنمایی‌ها و چاره‌جویی‌های تربیتی، در آنها مفید و موثر نمی‌افتد، با رعایت تناسب و ترتیب و جهات مندرج در ماده ۸ مورد تنبیه قرار می‌گیرند.

۱-۹- تذکر و اخطار شفاهی به طور خصوص

۲-۹- تذکر و اخطار شفاهی در حضور چند نفر از محصلینی که شاهد تخلف بوده‌اند.

۳-۹- اخطار کتبی و اطلاع به ولی دانش‌آموز (بدون درج در پرونده او)

۴-۹- اخطار کتبی و اطلاع به ولی دانش‌آموز ( با درج در پرونده او )

۵-۹- اخطار کتبی و تقلیل نمره انضباط (هر مرتبه حداکثر دو نمره و تا هشت نمره، با درج در پرونده او)

۶-۹- اخراج موقت از واحد آموزشی با اطلاع قبلی ولی دانش‌آموز، حداکثر برای مدت سه روز (در این گونه موارد با گرفتن تعهد از دانش‌آموز و ولی او، می‌تواند به مدرسه بازگردد)

۷-۹- تغییر کلاس، در صورت وجود کلاس‌های مکرر (حتی المقدور بدون اعلام علت تغییر به دیگر دانش‌آموزان)

۸-۹- انتقال به مدرسه دیگر در پایان سال تحصیلی، برای مدت یک سال یا بیشتر (در این گونه موارد لازم است وضع تحصیلی و تربیتی و اطلاعات ضروری دیگر که برای تربیت و اصلاح دانش‌آموز مفید می‌باشد، به اطلاع مدیریت مدرسه جدید برسد.)

۹-۹- انتقال به واحد آموزشی دیگر در طول سال تحصیلی (این اقدام منحصراً به هنگام ضرورت و با صلاحدید موافقت هسته مشاوره منطقه آموزشی خواهد بود.)

۱۰-۹- در صورتی که دانش‌آموزی به علت ناسازگاری و تخلفات مکرر، سه مرتبه از مدرسه‌ای به مدرسه دیگر منتقل شود و به وسیله ستاد تربیتی آخرین مدرسه تشخیص داده شود که نظم آموزشی و تربیتی را بر هم می‌زند و موجب انحراف و گمراهی دانش‌آموزان می‌گردد، تا مدتی که شورای بررسی و مشکلات تربیتی اداره کل آموزش و پرورش استان به استناد دلایل ستاد تربیتی مدرسه و هسته مشاوره منطقه آموزشی معین می کند، از حضور در مدارس محروم می‌گردد. و از اولیاء او خواسته می‌شود که تعلیم و تربیت و بهسازی رفتار فرزند خویش را بیرون از واحدهای آموزشی بر عهده گیرند و بهتر مراقبت نمایند.

تبصره ۱– در کلیه مواردی که اطلاع ولی دانش‌آموز از تخلف فرزندش لازم است باید با صلاحدید مدیر یا ستاد تربیتی مدرسه انجام گیرد، تا با تدبیر کافی، حساسیت های ولی بررسی و آنگاه با کرامت و ملایمت او را در جریان رفتار فرزندش قرارداد و با وی مشورت نمود.

تبصره ۲– اعمال تنبیهات مندرج در بندهای ۱-۹ و ۲-۹ بر عهده معلم و مربی مربوط و بندهای ۳-۹ لغایت ۷-۹ با هماهنگی و موافقت مدیریت مدرسه و بندهای ۸-۹ و ۹-۹ با پیشنهاد ستاد تربیتی مدرسه و تصویب هسته مشاوره منطقه آموزشی و در مورد بند ۱۰-۹ علاوه بر تصویب هسته مشاوره منطقه آموزشی تصویب شورای بررسی مشکلات تربیتی اداره کل آموزش وپرورش نیز ضروری است.

تبصره ۳– در اجرای بندهای ۸-۹ و ۹-۹ لازم است ضرورت این اقدام در طول سال تحصیلی با دلایل کافی برای ولی محصل تبیین شود، به علاوه مشروح دلایل برای اخذ تصمیم نهایی به هسته مشاوره ارسال گردد.

ماده ۱۰– اعمال تنبیهات انضباطی مقرر در این آیین‌نامه باید با رعایت نکات زیر انجام پذیرد:

۱-۱۰- تنبیه انضباطی باید جنبه روشنگرانه و آگاه‌کننده داشته باشد.

۲-۱۰- ترتیب و تدریج مناسب در اجرای تنبیهات رعایت شود.

۳-۱۰- به شرایط جسمی و روانی ، سنی، خانوادگی، محیطی، اجتماعی و اقتصادی دانش‌آموز توجه شود.

۴-۱۰- نحوه تنبیه با تخلفی که دانش‌آموز مرتکب شده، متناسب باشد.

۵-۱۰ – از تعیین تکالیف و تنبیهات شاق و نامربوط، جداً خودداری شود.

۶-۱۰- صلاح‌اندیشی و خیرخواهی مدرسه برای دانش‌آموز و ولی او بیان و روشن شود.

۷-۱۰- فاصله زمانی بین وقوع تخلف و اجرای تنبیه، نزدیک و منطقی باشد.

۸-۱۰- شیوه جبران تخلف به دانش‌آموز ارائه گردد و از او خواسته شود که خطا و تخلف خود را جبران کند (مثلاً در مورد ناسازگاری با سایر دانش‌آموزان نمونه‌هایی از همکاری و تعاون، برای او تعیین شود تا انجام دهد و در مقابل انجام هر برنامه به تناسب، مقداری از نمرات کسر شده از نمره انضباط خود را جبران کند و موجبات محو اخطار درج شده در پرونده خود را فراهم آورد.)

۹-۱۰- در اجرای تنبیهات حیاء دانش‌آموز حفظ شود و آبروی او محفوظ بماند و به همین جهت از تنبیه در حضور جمع جز در موارد ضروری اجتناب شود .

۱۰-۱۰ – از اهانت و تنبیه بدنی جداً خودداری شود.

تبصره– مدیریت مدرسه موظف است همکاران آموزشی و تربیتی خویش را نسبت به مواد این ایین نامه در جلسات شورا آگاه کند و مخصوصاً ممنوعیت تنبیه بدنی را مکرراً تذکر دهد و در صورت تخلف از این امر، موضوع و شخص متخلف را به اداره آموزش وپرورش منطقه آموزشی گزارش و معرفی نماید و تا به وسیله مراجع ذیصلاح پیگیری گردد.

۱۱-۱۰- لازم است تنبیهات و تشویقات اعمال شده و نتیجه آنها در رفتار دانش‌آموز، در برگه‌هایی تحت عنوان «گزارش رفتار» ثبت و در پروند وی درج شود پس از گذشت سه ماه و عدم تکرار تخلف باید امحاء شود تا سابقه نامناسبی برای دانش‌آموز باقی نماند.

۱۲-۱۰- به منظور استفاده از همفکری و همکاری اولیاء دانش‌آموزان متخلف برای بهسازی رفتار و تربیت فرزندانشان، لازم است حتی المقدور با رعایت صلاح دانش‌آموزان، تخلفات و تنبیهات آنان به اطلاع اولیاء ایشان برسد.

ماده ۱۱– چنانچه دانش‌آموزی مرتکب جرائم عمومی (جرم، جنحه و جنایت) شده باشد، اقدام و رسیدگی به وضعیت وی با هماهنگی مدیریت مدرسه بر عهده مراجع قانونی ذیصلاح خواهد بود.

تبصره – در صورت بازداشت ،مدت بازداشت دانش‌آموز به عنوان وقفه تحصیلی محسوب شده و ترک تحصیل یا غیبت تلقی نمی‌گردد و تصمیم‌گیری در مورد نحوه ادامه تحصیل وی بر عهده ستاد تربیتی مدرسه و هسته مشاوره منطقه مربوط خواهد بود.
بدیهی است سایر مقررات تحصیل در مدارس روزانه (شرایط سنی و…) در مورد وی ملحوظ خواهد شد.

د – وظایف واحد آموزشی در ارتباط با مقررات انضباطی

ماده ۱۲– مدیریت هر واحد آموزشی موظف است با همکاری معلمان و مربیان وظایف دانش‌آموزان و چگونگی تشویقات و اجمالی از تنبیهات پیش‌بینی شده در این آیین‌نامه را به تناسب سن و فهم دانش‌آموزان و به اقتضای شرایط تدریجاً به آنان از طرق مختلف از قبیل (نصب در تابلوی اعلانات و….) آموزش دهد و تفهیم نماید.

ماده ۱۳– فرم‌هایی که در موقع ثبت نام توسط دانش‌آموز و ولی او تکمیل می‌شوند، باید حاوی اهم وظایف و مقررات انضباطی این آیین‌نامه باشد، تا ضمن آگاهی و توجه، دانش‌آموز و ولی او انجام این وظایف را تعهد کنند و یک نسخه از وظایف دانش‌آموز در هنگام ثبت نام به او تسلیم شود.

ماده ۱۴– مدیریت واحد آموزشی موظف است در برخی از جلسات عمومی اولیاء و مربیان اهم مفاد این آیین‌نامه را تشریح و تبیین نماید و با مشاوره و همکاری اولیاء دانش‌آموزان خواستار رعایت بهتر مقررات مذکور در این آیین‌نامه گردد.

ماده ۱۵– مدیریت واحد آموزشی موظف است در مواردی که دانش‌آموز تاخیر ورود مکرر و یا غیبت غیر موجه داشته باشد، مراتب را به اطلاع ولی وی برسانند تا با همکاری ولی چاره جویی لازم انجام گیرد.

ماده ۱۶– مسئولیت حسن اجرای این آیین‌نامه به عهده مدیر هر واحد آموزشی است، تعیین هر نوع مقررات انضباطی غیر از مفاد این آیین‌نامه ممنوع می‌باشد.

ماده ۱۷– دستورالعمل‌های اجرایی لازم در مورد این آیین‌نامه توسط وزارت آموزش و پرورش تهیه و ابلاغ می‌گردد.

موضوع: آیین‌نامه انضباطی دانش‌آموزان مشتمل بر ۱۷ ماده و هشت تبصره در پانصد و چهل و چهارمین جلسه شورای عالی آموزش وپرورش ۱۳۷۱/۰۴/۲۵ به تصویب رسید.

صحیح است به مورد اجرا گذارده شود.

محمد علی نجفی
وزیر آموزش وپرورش

– در این آیین‌نامه به جای عبارت دانش‌آموزان دبستان‌ها، مدارس راهنمایی تحصیلی، دبیرستان‌ها و هنرجویان هنرستان‌ها از کلمه «دانش‌آموز» و به جای عبارت دبستان، مدرسه راهنمایی تحصیلی، دبیرستان و هنرستان از عبارت «واحد آموزشی یا مدرسه» استفاده شده است.