رأی شماره ۱۱۳۱۴۱۷ – ۱۴۰۵/۵/۶ هیأت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال قسمتی از شیوه‌نامه پذیرش و عضویت کتابخانه ملی

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۵/۶

شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۱۱۳۱۴۱۷

شماره پرونده: ۰۴۰۰۲۹۵

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای امیر جاماسبی

طرف شکایت: سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند (۲ـ ۱ـ ۵) ماده ۲ تحت عنوان عضویت کتابخانه ملی، تبصره یک ماده ۳ تحت عنوان عضویت افتخاری و بند (۵ ـ ۶) ماده ۵ از شیوه‌نامه پذیرش و عضویت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۴۰۳/۹/۱۲ شورای معاونین سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند (۲ـ ۱ـ ۵) ماده ۲ تحت عنوان عضویت کتابخانه ملی، تبصره یک ماده ۳ تحت عنوان عضویت افتخاری و بند (۵ ـ ۶) ماده ۵ از شیوه‌نامه پذیرش و عضویت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مصوّب ۱۴۰۳/۹/۱۲ شورای معاونین سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

“رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران به همراه تعدادی از معاونین و مدیران کل در تاریخ ۱۴۰۳/۹/۱۲ شیوه‌نامه پذیرش و عضویت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران را در ۲۷ ماده و ۵ تبصره به تصویب رسانده اند. به استناد بند (ب) و بند (ز) ماده ۷ قانون اساسنامه کتابخانه ملی مصوّب ۱۳۶۹ مجلس شورای اسلامی، تصویب آیین‌نامه از وظایف و اختیارات هیئت امنا می‌باشد و به استناد بند (ج) و بند (ی) ماده ۸ اساسنامه مزبور، رئیس کتابخانه صرفاً حق پیشنهاد آیین‌نامه را دارد نه تصویب. نظر به این که در ماده ۵ اساسنامه مذکور، اعضا هیئت امنا کتابخانه احصا گردیده است؛ لذا تصویب شیوه‌نامه پذیرش و عضویت مصوّب ۱۴۰۳ خارج از حدود وظایف و اختیارات افراد تصویب کننده بوده و قابلیت اجرا نداشته و محکوم به ابطال می‌باشد.

در این راستا هیئت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه‌های شماره ۹۰۱۰۰۹۰۹۰۵۸۰۰۵۵۷ مورخ۱۳۹۰/۱۲/۸  و ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۰۱۵۷۱۲۱ مورخ ۱۴۰۴/۱/۲۶ با همین استدلال اقدام به ابطال دستورالعمل سال های ۱۳۸۷ و ۱۴۰۳ نموده است.

همچنین به استحضار می رساند عضویت اینجانب در کتابخانه ملی از طریق واجدین شرایط عضویت پژوهشی و طبق بند مخترعین دارای گواهی ثبت اختراع از اداره ثبت اختراع مرکز مالکیت معنوی سازمان ثبت اسناد و املاک کشور صورت گرفته است.

با عنایت به مراتب فوق تقاضای ابطال بند ۲ـ ۱ـ ۵ ماده ۲، تبصره یک ماده ۳ و بند ۵ ـ ۶ ماده ۵ شیوه‌نامه پذیرش و عضویت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مصوّب ۱۴۰۳ را دارم.”

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

“شیوه‌نامه پذیرش و عضویت کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران

آذر ماه ۱۴۰۳

مقدّمه

به استناد ماده ۹ آیین‌نامه پذیرش و عضویت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، معیار های عضویت و جزئیات اجرای شیوه‌نامه اجرایی به شرح زیر به تصویب شورای معاونین رسید. ضوابط و نحوه خدمات دهی آرشیوی و استفاده از کتابخانه دیجیتال طی شیوه‌نامه ای مستقل اعلام می‌گردد.

فصل اول:…………………………

فصل دوم: انواع عضویّت

ماده ۲ـ عضویّت کتابخانه ملی

۲ـ ۱. واجدین شرایط عضویّت کتابخانه ملی شامل افراد ذیل می‌باشند:

……………………..

۲ـ ۱ـ ۵. برگزیدگان جشنواره های ملی و بین‌المللی معتبر از قبیل فارابی و خوارزمی.

……………………..

ماده ۳ـ عضویّت افتخاری

…………………….

تبصره یک: اعتبار عضویّت عادی کتابخانه ملی یک سال است. تمدید عضویّت، منوط به طرح درخواست جدید در سامانه عضویت آنلاین سازمان به آدرس www.nlai.ir می‌باشد.

…………………….

فصل سوم: فرآیند عضویّت

ماده ۵ ـ بررسی درخواست متقاضیان، پس از تکمیل کاربرگ الکترونیک عضویّت بر روی سایت اینترنتی سازمان به نشانی www.nlai.ir، منوط به ارائه مدارک زیر (مرتبط با شرایط عضویّت) است:

…………………..

۵ ـ ۶. گواهی (بنیاد ملی نخبگان) در خصوص احراز نخبگی.

……………………

ماده ۲۷ـ این شیوه‌نامه در ۲۷ ماده و ۵ تبصره در تاریخ ۱۴۰۳/۹/۱۲ به تصویب شورای معاونین سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران رسید.

 ـ رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران ـ معاون پژوهش و منابع دیجیتال ـ معاون توسعه مدیریت و منابع ـ معاون کتابخانه ملی ـ معاون اسناد ملی ـ مدیرکل دفتر مرکزی حراست ـ مشاور رئیس سازمان و مدیرکل حوزه ریاست، روابط عمومی و امور بین‌الملل”

علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن برای طرف شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی از طرف آن مرجع واصل نشده است.

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۵/۶ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

وظایف هیئت امنای کتابخانه ملی در ۱۲ بند در ماده ۷ قانون اساسنامه کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران مصوّب ۱۳۶۹/۸/۲ با اصلاحات و الحاقات بعدی احصاء شده که از جمله آنها مطابق بند (ز) اساسنامه صدرالذکر، «تصویب آیین‌نامه‌های داخلی مورد نیاز کتابخانه ملی» است و هرچند در اجرای وظیفه مذکور، آیین‌نامه پذیرش و عضویت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران به تصویب هیئت امنا رسیده و براساس ماده ۹ آن، شورای معاونین کتابخانه مأمور تصویب شیوه‌نامه اجرایی آیین‌نامه شده است، ولی از آنجایی که مفاد شیوه‌نامه اجرایی مصوب شامل ضوابطی است که باید در قالب آیین‌نامه به تصویب هیئت امنا می‌رسید و حکم مقرر در ماده ۹ آیین‌نامه پذیرش و عضویت سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران که متضمن تعیین صلاحیت تصویب چنین ضوابطی برای شورای معاونین کتابخانه است، خلاف قانون بوده و براساس اصل یکصد و هفتادم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران قابل ترتیب اثر نیست، در نتیجه برمبنای استدلال فوق که در رأی شماره ۱۴‍۰۴۳۱۳۹‍۰‍۰‍۰‍۰۱۵۷۱۲۱ مورخ ۱۴۰۴/۱/۲۶ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز منعکس شده، تصویب مقرره مورد اعتراض خارج از حدود اختیار مرجع تصویب کننده آن بوده و مستند به بند یک ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی