مذاکرات دارالشورای ملی
روز یکشنبه چهارم شهر محرم الحرام ۱۳۲۵ [۲۷ بهمن ۱۲۸۵]
خلاصه مذاکرات روز سه شنبه ۲۸ ذی الحجه الحرام ۱۳۲۴ قرائت شد.
رئیس- اعضاء انجمن قانون نویسی همچو تصور نمودند که متمم اصول قانون اساسی نوشته شده حاضر میشود که امروز قرائت شود نظامنامه برای مجلس بلدیه نوشته شده امروز آن خوانده شود. مسئله دیگر مواجب مستخدمین است که تشکی کردهاند صورت آن را هم نوشتهاند در مجلس مطرح مذاکره شده بتصویب اعضاء مجلس اصلاح شود.
(همه گفتند خیلی خوب است و شروع بخواندن نظامنامه مجلس بلدیه شد.
در فصل اول در خصوص اینکه انجمن بلدیه حق رسیدگی و تأسیس بعضی ادارات شهری دارد مثل کتابخانهها و قرائتخانههای عمومی و دواخانهها تیاترها و موزه خانهها و غیره مذاکره شده جمعی گفتند لفظ (تیاتر نوشتن هیچ صحیح نیست).
بحرالعلوم – خیلی غریب است که این نظامنامه را با نوشتن اینطور الفاظ بمجلس فرستادهاند که قرائت و تصحیح شود.
حاجی محمد اسمعیل آقا – ضرری ندارد. تیاترهایی هستند که بجهت وعظ و تربیت و آگاه کردن مردم تشکیل مییابد.
حاج شیخعلی – بسیار خوب ولی باید بلفظ و عبارتی نوشت که اشاره باین ترتیب داشته باشد و این گونه الفاظ در این مجلس محترم نباید مذاکره شود.
بحرالعلوم – موزه خانه هم فایده ندارد.
میرزاابوالحسن خان – چرا آثار کهنه را در آنجا میگذارند باعث بصیرت مردم و فایده زیاد است.
حاجی محمد تقی شاهرودی – امروز روز حق ایراد در دفعه ثانیه است که قرائت شود.
رئیس- عیبی ندارد و این یک لفظ (تیاتر) هیچ نوشته نشود بهتر است.
(از بابت معارف گفتگو شد که طوری نمایند عمومیت داشته باشد حتی در دهات هم اسباب معارف فراهم شود.)
رئیس- خوب است در این موقع یک توضیحی بشود این انجمن بلدیه که منحصر در شهرها نیست بلکه اهالی بلوکات و دهات و قصبهها و شهرهای کوچک هم میتوانند از روی قاعده تأسیس انجمن بلدیه نمایند منتهی در دهات و بلوکات احتیاجشان کمتر است و در شهر بیشتر ولی اگر همه یک مجلس باشد آنوقت عوارضات لازمه از شهری و دهاتی یکسان گرفته میشود پس نسبت به دهات زیادتر گرفته شده و بآنها ظلم خواهد شد و حال اینکه احتیاجاتشان کمتر است در این صورت باید مجلس دهات و بلوکات با مجلس بلدیه شهر تفاوت داشته و از هم جدا باشند که هر یک بقدر حاجت خود تأسیس انجمن بلدیه نموده و عوارض بدهند.
حاج شیخعلی- این نظامنامه از منشآت است یا ترجمه؟
رئیس- ترجمه است ولی باید در مجلس تصحیح و تنقیح شود.
آقا میرزا فضلعلی- تکلیف انجمن بلدیه آن است که در احتیاجات و آسایش مردم و نظم بلدیه جلب نظر کند نه جلب منفعت این پولهایی که جمع میشود بمصارف مهمه خرج شود ولی از این نظامنامه معلوم نیست که این انجمن بلدیه از برای جلب منفعت است یا دفع ضرر و فعلا تمام شهرهایی نظم و ترتیب و بهمه مردم سخت میگذرد.
رئیس- اینهایی که شما میگویید تکلیف نظیمه است که جزو قانون وزارت داخله است واز برای حکام و نظمیه و غیره نوشته میشود و ترتیب داده خواهد شد. انشاءالله بعد از عاشورا تمام شده قرائت میشود مقصود شما در اینجا بعمل خواهد آمد.
آقا میرزا فضلعلی – این نظامنامه است یا قانون بلدیه؟
رئیس- هم نظامنامه است و هم قانون.
آقا میرزا فضلعلی- پس این عوارضاتی که گرفته خواهد شد از روی چه میزان خواهد بود؟
رئیس- این عوارضات هم جزو مالیات است و کلیه عمل مالیات باید در مجلس شورای ملی مذاکره شده بهر طور تصویب کردند از همان قرار باید دریافت دارند.
(پس از خوانده شدن نظامنامه بلدیه قرار شد نسخهای متعدد نوشته شود و بهمه اعضاء مجلس بدهند که بدقت ملاحظه نموده ایرادات خودشان را یادداشت نمایند که در قرائت دوم از روی بصیرت تنقیح شود و در این موقع حاجی نبیل الملک از طرف وزارتخارجه بمجلس آمده بعضی پیغامات از جانب وزیر خارجه رساند).
رئیس– چند فقره اظهارات بوزارت خارجه شده که دو سه فقره آن شخصی بود جواب داده بودند یکی دو فقره آن عمومیت داشت اولا در خصوص (قنسول) باطوم بود که ایرانیهای مقیم آنجا شکایت کرده بودند میفرمایند دفع آن تعدیات شده و انشاءالله بعدها آسوده خواهند بود. ثانیاً در باب فروش اطفال قوچانی میفرمایند در اینخصوص اسناد در وزارت خارجه هست وقوع این مسئله صحت دارد و احکامی هم در این باب صادر شده و مطرح مذاکره بود ولی امروزه آن شدت را ندارد.
حاج شیخعلی- این تعدیات از طرف حکومت است یا مباشرین؟
رئیس- حکومت پول میخواهد لابد رعیت هم باید فرزند خود را فروخته تهیه پول برای حکومت نماید. و تلگرافی هم در این خصوص از عشق آباد کردهاند خوانده شود.
آقا سید محمد تقی – تلگراف را قرائت نمودند که خلاصه مضمون آن این است.
اگرچه از شاهد کسی قسم نمیخواهد ولی ما ایرانیان مقیم عشق آباد که پنج هزار نفر هستیم به شرف و دین و اسلام قسم یاد مینماییم و خداوند را بشهادت میطلبیم که به چشم خود دیدیم که اطفال قوچانیها را در عشق آباد مثل گوسفند و سایر حیوانات به ترکمانها میفروختند و کسی نبود دادرسی نماید. و در خصوص بانک ملی هم کمال همراهی را داریم.
(در این موقع تمام اهل مجلس و تماشاچیان گریه مفصلی نمودند، بطوری که نمیتوانستند خودداری نمایند.)
حاجی محمد اسمعیل آقا – عرض میکنم بعد از این گریه، بهترین گریهها این است که مجازات این شخص را اکیداً از دولت بخواهید و هر کس این داغ را به دل ایرانیان گذاشت بمجازات برسد که باعث تشفی قلوب شود.
شرف الدوله – کاغذی هم از باطوم نوشتهاند ملاحظه نمایید.
آقا میرزا محمود – از قراری که تحقیق شده ومعلوم گشته باعث این فروخته شدن اطفال سردار مفخم قوچانی شده و حالا هم اسبابی فراهم کرده است در عوض این خدمت امتیاز بگیرد.
حاجی محمد اسمعیل آقا – هر کس هست باید بمجازات برسد.
سید الحکماء- عقیده من آن است آنچه که گرفته بدهد که اطفال مسترد شوند.
حاج سید عبدالحسین – الحمدالله رب العالمین که خداوند بر همه مسلمانان منت گذاشت و اسباب انعقاد این مجلس را فراهم آورد ماها هم مثل جدم حضرت ابی عبدالله علیه السلام که در میدان شهادت یکه و تنها ایستاده طلب نصرت و یاری میکرد استغاثه مینماییم و الحمدالله شما هم که در اینجا جمع شدهاید امنای ملت هستید و منتخب عقلائی عموم میباشید و بجهت دادرسی حاضر هستید پس مذاکره و اصلاح این مسئله بیک روز و دو روز ممکن نیست چند روز لازم دارد و این نحو کارها بیست و چهار سال است که در صفحات خراسان متداول است و این هم بر دو قسم است یکی اینکه حکومت پول میخواهد لابد رعیت اطفال خود را فروخته تهیه پول میکند دیگر اینکه جمعی هستند کارشان همین است ولی اینها کم هستند باید این امورات اصلاح شده و بداد مظلومین رسیدگی شود.
آقا میرزا ابوالحسن خان – در صورتی که آقا میرزا محمود عنوان کرده آن شخص اینجا حاضر است و باعث این کار شده باید خواست و بمجازات برسد.
حاجی شیخ علی – باید از وزیر داخله خواست.
آقا میرزا فضلعلی – از آن کسانی که باعث فروختن اطفال شدهاند هم از حاکم کل و هم از مباشرین استرداد اطفال را بخواهند وزیر اموالی را که از این راه حلال جمع نمودهاند بیگرند صرف این کار نمایند بهترین مجازاتها است دیگر لازم به تنبیه و سیاست نیست.
حسنعلی خان – عرض دارم: کلیه در این مملکت تا امروز نمیتوان گفت اجراء حکومت مسئول باشند زیرا که حاکم کل تعارفی گرفته میفرستادند آنهم از اجزاء تعارفی گرفته میگوید فلان کار را بکنید تمام این کارها راجع به حکومت کل است.
آقای میرزا فضلعلی – ابتدا چنین است هزار و چندین سال است که ماها گریه میکنیم برای اینکه ابن زیاد و شمر و ابن سعد امام حسین علیه السلام را کشتهاند و حال آنکه به امر یزید بوده.
حاج سید عبدالحسین – میتوانیم بگوییم که یزید مأخوذیت شدیدتر ندارد؟
بحرالعلوم – اگر حاکم کرده است او مقصر است والا مباشر.
آقا میرزا محمود – سردار مفخم قوچانی اینجا حاضر است و خودش در حقیقت حاکم مستقل بوده است باید از او مؤاخذه شود.
حاج سید عبدالحسین – بلی حکومتهای جزء خراسان حکومت دارند در حقیقت سلطنت دارند.
آقا سید محمد تقی – این تحکم است حاکم جزء بدون اطلاع حاکم کل نمیتواند کاری بکند رعایا وقتی که از حاکم جزؤ تعدی دیدند بحاکم کل عارض میشوند باید رفع تعدیات را از رعایا نماید اینجا بعکس بوده از قرار معلوم سوار شاهسون برای تقویت حکومت جزء هم فرستاده است و اجزا حکومت جزء هر چه مستقل باشند باز بدون اطلاع رئیس نمیتوانند اقدام بکاری نمایند.
آقا میرزا محمود – من نمیگویم حکومت کل تقصیر ندارد بلکه هر دو مقصر هستند اما در این موقع این شخص بیشتر مقصر است.
آقا سید حسین – هر وقت عرضی در این خصوصها کردیم گفتند سند لازم دارد امروز سند در دست داریم و حاضر است که فروش اطفال بدست آصف الدوله شده است اگر سایرین هم فروختهاند پولش باو رسیده ما کار باجزاء نداریم طرف ما آصف الدوله است باید اطفال را مسترد دارد او میداند با اجزاء و مقصود اینست که فقط مذاکره نباشد نتیجه هم بعمل آید.
آقا میرزا ابوالحسن خان – از وزیر داخله بخواهیم شخص معین نشود. هم از مباشر هم از حکومت استرداد اطفال خواسته شود و هر کس باعث این کار شده بمجازات برسد.
آقا سید محمد تقی – من میگویم لعن الله الراشی والمرتشی و من بینهما.
آقا سید مهدی – معلوماتی دارم. شخص سابق الذکر قانونی وضع کرده و سند هم در دست هست که در اطراف گناباد و بجنورد وغیره هر کس متوفی شود خانه او را مهر کرده و اموالش را ضبط میکردند و باسم عشر گرفتن دو عشر، عشر می گرفتند (جمعی گفتند این عمومیت دارد منحصر بآنجا نیست.)
رئیس- بعضی از آقایان تردی کردند که پس فرا مجلس منعقد است یا نه حال میگویم در مجلس مذاکره شده باکثریت آراء قرار آن داده شود. (جمعی گفتند مجلس باشد بهتر است).
حاجی محمد اسمعیل آقا – یک روز سه شنبه باشد عیب ندارد و بعد از آن تا چهاردهم محض احترام عاشورا تعطیل شود ولی مجلس که منعقد میشود نتیجه داشته باشد.
آقا سید محمد تقی – امروز هم نتیجه داد و قرار شد بوزیر داخله از بابت فروش اطفال قوچان رقعه نوشته شود.
حاجی محمد تقی – در خصوص پسر سپهدار نوشتید چه نتیجه بخشید که حالا در این خصوص نوشته شود.
نامه آخوند ملا محمدکاظم خراسانی بعنوان مجلس شورای ملی
-
بمجلس محترم شورای ملی شیدالله تعالی ارکانه
بعد از اهداء ثنا و تحیت و اداء مراسم تبریک و تهنیت معروض میدارد در این موقع گرامی که بحمدالله تعالی و حسن عنایته و یتوجهات مقدسه حضرت حجه عصر ارواحنا فداء پریشانیها و ویرانیهای ناشته از استبدادات و قصر انظار باغراض شخصیه و اغماض از مصالح نوعیه را نوبت بپایان و اقتضای کمال دین پروری و خلوص نیست ذات اقدس شاهنشاهی ادام الله تعالی سلطانه و سعادت این عهد فرخنده که پاینده باد قلب مبارک همایونی که (بین اصبعی الرحمن است) بعقد این مجلس خجسته که نخستین مرحله ترقی است منعطف فرمودند لازم دانسته پس از قیام بوظایف دعاگوئی آن ذات اقدس اعلی و اداء شکر آن مواهب عظمی بمراسم تبریک مبادرت نموده بمقتضای کریمه مبارکه (فان الذکری تنفع المؤمنین) محض مزید تذکر معروض دارد که این اساس بزرگ که (بعد اللتیا و اللتی) بعهده کفایت آن دینداران با دیانت و دولت خواهان با غیرت سپرده شده مفتاح سربلندی دین و دولت و پایه قوت و شوکت و استغناء از اجانب و آبادانی مملکت است والله ملل و دول عالم در این موقع نگران حال مایند تا از این اتفاق ملی و مجلس شوری که آخرین علاج اغراض مزمنه مهلکه است چه نتیجه گیریم و چنانچه بعون الله تعالی و حسن تاییده در این مرحله بطوری که باید قدم برداریم امید است که انشاءالله تعالی از مهالک نجات و عماً قریب با همگنان همعنان کردیم و بالعکس اگر خدای نخواسته باز هم اغراض شخصیه منظور و جلوگیر باشد امکان استعدادی خود را باطل و عرض و ناموسمان را بر باد داده و انگشت نمای ملل و دول و مصداق (تخافون ان یتخطفکم الناس) خواهیم بود. اعاذ باالله تعالی من ذلک.
حالا که برای اصلاح مفاسد و تکمیل نواقص آزادی مرحمت فرمودند انشاءالله تعالی هیچ دقیقه را فروگذار نفرمودند قوانین محکمه دین مبین را که ناموس اکبر و از اعظم اسباب ترقی و نفوذ و فقط رسمی از آن باقیست صحیحاً بموقع اجرا و مصالح دولت و انتظامات مملکت را بر وجه احسن و نظام اتقن مرتب و ابواب استبدادات و تعدیات و حیف و میل و خائنانی که خانه ملت را چنین ویران و روزگار دولت ابد آیت را که حارس دین و مایه شرف مان است باین درجه منتهی و زیر بار این مبلغ خطیر قرض از اجانب نموده بکلی مسدود و اسباب تخلص از ذمت این قرض و صرف دخل دولت در مصالح لازمه و استعدادات موجه قوت و شوکت که اول قدم ترقی است ترتیبات صحیحه فراهم و مقدمات استغناء از اجانب که مایه ثروت و مکنت و تخلیص از فقر و ذلت و به مزید معونه و همدستی متمکنین از ابناء وطن و اطمینان آنها بعدم تلف و عنوان اموال موقوف است بافکار ثاقبه و تدابیر حکیمانه تدریجاً مهیا و صرف جهد و و بذل مهجه خواهند فرمود، انشاءالله تعالی
و الثقة بالله تعالی و بولی امر صلوات الله علیه و علی آبائه الطاهرین والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته.
(الاحقر الجانی محمد کاظم الخراسانی).
