مقام معظّم رهبری و فرماندهی کل قوا (مدظلّه العالی) ـ:
« اگر مدیران کشور اهمیت این مسئله را درک نکنند و پدافند غیرعامل به طور شایسته توسعه پیدا نکند، کشور در معرض تهدیدهای بعضاً غیر قابل جبران قرار خواهد گرفت؛ بنابراین مسئولان بخشهای مختلف کشور، چه بخش های نظامی و چه بخش های غیر نظامی باید با پدافند غیرعامل همکاری کامل و لازم انجام دهند. »
« کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور به ریاست رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بالاترین مرجع تصمیم گیری در حوزه پدافند غیرعامل کشور است که تصمیمات آن با ابلاغ رئیس کارگروه مزبور، برای همه دستگاه های لشکری، کشوری، بخش دولتی و عمومی غیردولتی لازم الاجراست…. »
قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور ( 12/06/ 1402 )
تصویب نامه
وزارت کشور ـ وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ـ وزارت آموزش و پرورش
وزارت ورزش و جوانان ـ سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران
سازمان تبلیغات اسلامی ـ جمعیت هلال احمر ج.ا.ایران
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران ـ سازمـان پدافند غیرعامل کشور
به استناد تبصره 1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور ـ مصوب مجلس شورای اسلامی ـ نود و هفتمین جلسه کارگروه دائمی پدافند غیرعامل کشور در تاریخ 1404/05/07 تشکیل گردید و در اجرای ماده 58 قانون احکام دائمی کشور، مصوب 1395 مجلس شورای اسلامی، پیشنهاد سازمان پدافند غیرعامل کشور در موضوع سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل را بررسی و به شرح زیر تصویب نمود:
سیاستها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل موضوع بند (ب) آییننامه اجرایی ماده ۵۸ قانون احکام دائمی کشور
مقدمه
مردم، پایه اصلی پایداری ملی و محور هرگونه تحول و استقامت در برابر تهدیدات هستند و مردمی سازی پدافند غیرعامل به عنوان یک اصل بنیادین، مستلزم آموزش همگانی و ارتقاء سطح آگاهی عمومی در زمینه اصول و ضوابط پدافند غیرعامل است. آموزش همگانی، نقش کلیدی در کاهش آسیب پذیری اجتماعی، افزایش آمادگی عمومی و تقویت تاب آوری ملی ایفاء می کند.
در اجرای تدابیر فرماندهی معظم کل قوا(مدظله العالی) و درچارچوب بند هفتم سیاست های کلی نظام در حوزه پدافند غیرعامل مبنی بر فرهنگ سازی و آموزش عمومی در زمینه به کارگیری اصول و ضوابط پدافند غیرعامل در بخش دولتی و غیردولتی، تهیه مواد درسی در سطوح مختلف آموزشی و توسعه تحقیقات در زمینه پدافند غیرعامل و همچنین با استناد به مأموریت مندرج در قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور که ارتقای آموزش و پایداری ملی را از اهداف اصلی این سازمان معرفی کرده است و در اجرای ماده 58 قانون احکام دائمی توسعه کشور که دستگاه های اجرایی را مکلف به آموزش عمومی مردم برای پیشگیری و کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی می نماید، این دستورالعمل در اصلاح و تکمیل بند (ب) آیین نامه اجرایی ماده 58 قانون احکام دائمی، مصوبه شماره 160/1/1040 مورخ 1397/07/07 کمیته دائمی، تدوین گردیده است.
ماده 1ـ تعاریف، اصطلاحات و اختصارات مندرج در این آیین نامه در معانی مشروح مربوط زیر به کار می رود:
1) گروه دائمی: کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور،
2) سازمان: سازمان پدافند غیرعامل کشور،
3) قانون تشکیل: قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور،
4) اساسنامه: اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور مصوب مقام معظم رهبری(مدظله العالی) موضوع ابلاغیه شماره 95/127/1/2612 مورخ 1403/10/19 رئیس ستاد کل نیروهای مسلح،
5) دستگاه اجرایی: کلیه دستگاه های اجرایی موضوع ماده 5 قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده 29 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران،
6) آموزش همگانی پدافند غیرعامل: به مجموعه ای از برنامه های آموزشی، فرهنگی و رسانه ای گفته می شود که با هدف افزایش آگاهی، درک، مهارت و آمادگی آحاد مردم در برابر تهدیدها و مخاطرات غیرطبیعی تدوین و از سوی دستگاه های مشمول این سند اجرا می شود. این آموزش ها با تأکید بر کاهش آسیب پذیری جامعه، ارتقای فرهنگ پایداری ملی و افزایش تاب آوری ملی در برابر تهدیدهای متنوع شامل تهدیدهای نظامی، سایبری، زیستی، شیمیایی، پرتوی، ترکیبی و تهدیدهای نوپدید ارائه می گردد. این نوع آموزش، مفاهیم و مهارت های پایه ای پدافند غیرعامل را در سطح جامعه نهادینه کرده و مردم را به عنوان یک عنصر کلیدی در حفظ پایداری و انسجام ملی توانمند می سازد.
7) پدافند غیرعامل: مجموعه اقدامات غیرمسلّحانه که موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیّت های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت بحران در مقابل تهدیدات و اقدامات نظامی دشمن می شود.
8) تاب آوری ملی: به توانایی یک نظام یا جامعه در معرض مخاطرات، برای ایستادگی، تحمّل و سازگاری در برابر حوادث و سوانح و بازتوانی و بازسازی موثّر و به موقع جامعه آسیب دیده گفته می شود.
9) سازمان مردم نهاد (سمن): نهادهای عمومی غیردولتی دارای مجوز قانونی که با هدف مشارکت اجتماعی در حوزه های آموزش، امداد، آگاه سازی و فرهنگ سازی فعالیت می کنند.
ماده 2ـ هدف
هدف از تدوین این آیین نامه، تبیین سیاست ها، اصول و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل به منظور ارتقاء سطح آگاهی عمومی، کاهش آسیب پذیری اجتماعی، افزایش آمادگی و تاب آوری ملی در برابر تهدیدات غیرطبیعی و تحقق مردمی سازی پدافند غیرعامل در چارچوب بند (ب) آئین نامه ماده 58 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و سایر اسناد بالادستی مرتبط می باشد.
ماده 3ـ اسناد بالا دستی مرتبط
1) رهنمودها، منویات و تدابیر مقام معظم رهبری(مدظله العالی) در حوزه پدافند غیرعامل و جهاد تبیین، به ویژه در زمینه دشمن شناسی،
2) سیاست های کلی نظام در موضوع پدافند غیرعامل ابلاغی مقام معظم رهبری(مدظله العالی) ،
3) قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور،
4) اساسنامه سازمان پدافند غیرعامل کشور،
5) ماده 58 قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور و آیین نامه اجرایی آن،
6) ماده 102 قانون برنامه پنجساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران (1403ـ 1407)
7) مصوبات شورای عالی انقلاب فرهنگی درخصوص آموزش های عمومی و فرهنگی،
ماده 4ـ حوزه شمول
این دستورالعمل برای کلیه دستگاه های اجرایی لشکری و کشوری، بخش های دولتی و عمومی غیردولتی لازم الاجراست. تمشیت و راهبری اجرای آن در نیروهای مسلح (با رعایت مفاد این مصوبه) از طریق شورای راهبردی پدافند غیرعامل نیروهای مسلح انجام می شود.
تبصره ـ به منظور پوشش جامع آموزش های عمومی پدافند غیرعامل، کلیه دستگاه های اجرایی مشمول و شرکت های مادر تخصصی که مسئولیت راهبری، تنظیم گری یا نظارت بر بخش خصوصی را بر عهده دارند، مکلفند با هدایت سازمان، الزامات آموزشی مصوب را به شرکت ها، مؤسسات و واحدهای بخش خصوصی تحت پوشش خود ابلاغ و بر اجرای آن نظارت نمایند.
ماده 5 ـ اهداف آموزش همگانی پدافند غیرعامل
1) افزایش سطح آگاهی عمومی نسبت به تهدیدات نظامی، زیستی، سایبری، شیمیایی، شناختی و ترکیبی برای ارتقای آمادگی ملی و ترویج رویکرد پیشگیرانه،
2) توسعه مهارت های فردی و جمعی جهت مقابله با بحران ها و مدیریت پیامدهای تهدیدات موضوع پدافند غیرعامل از طریق آموزش عملی و مانورهای تمرینی،
3) نهادینه سازی فرهنگ پدافند غیرعامل در رفتار و سبک زندگی روزمره با هدف تبدیل مفاهیم پدافند غیرعامل و دفاعی به باور ذهنی و ایجاد رفتار جمعی،
4) توانمندسازی شبکه های ارتباطی و رسانه ای در هدایت افکار عمومی و مقابله با جنگ روانی و تهدیدات شناختی،
5) ارتقای مشارکت مردمی و سرمایه اجتماعی با جذب گروه های مردمی، جوانان، زنان و سایر.
ماده 6 ـ اصول پدافند غیرعامل آموزش همگانی
1) هویت محوری و ایمان پایه: پایبندی به هویت ملی و اسلامی، تلفیق آموزه های دینی با مفاهیم پدافند غیرعامل و تحکیم ارزش های انقلابی، جهادی و دفاع از میهن.
2) فرهنگ سازی و تاب آوری اجتماعی: ترویج روحیه ایثار، مقاومت، خودکفایی و مسئولیت پذیری جمعی به عنوان بخشی از سبک زندگی اجتماعی با هدف تقویت سرمایه اجتماعی و پایداری ملی.
3) جامعیت و فراگیری: پوشش همه اقشار جامعه و گروه های سنی، با مشارکت خانواده ها، نهادهای مردمی و بسیج اجتماعی در برابر انواع تهدیدات.
4) کارآمدی، جذابیت و اثربخشی: طراحی آموزش ها متناسب با ویژگی های مخاطبان (سن، تحصیلات، نیاز) استفاده از روش های نو آورانه، جذاب و کاربردی، همراه با نظام ارزیابی مستمر.
5) پیوستگی و استمرار: برنامه ریزی منسجم، منظم و مداوم در نظام های آموزشی، فرهنگی، رسانه ای و اجرایی با هدف نهادینه سازی مفاهیم پدافند غیرعامل.
6) هم افزایی و هماهنگی نهادی: تقویت تعامل میان دستگاه های آموزشی، فرهنگی، رسانه ای و نهادهای مردمی برای انسجام در سیاست گذاری، تولید محتوا و اجرای برنامه ها.
7) روزآمدی و انطباق با تهدیدات نوین: انعطاف پذیری در برنامه ها و محتوا و بهره گیری از رسانه های نوین و فناوری های آموزشی.
8) تمرکز بر نسل جوان: طراحی و اجرای آموزش های هدفمند برای جوانان و نوجوانان به عنوان گروه های راهبردی در ارتقاء تاب آوری و امنیت ملی آینده کشور.
9) نهادینه سازی در نظام های آموزشی: الزام به درج مفاهیم پدافند غیرعامل در محتوای درسی، فوق برنامه، فعالیت های پرورشی و دوره های آموزشی رسمی و غیررسمی کشور.
ماده 7ـ راهبردهای عملیاتی و اجرایی آموزش همگانی پدافند غیرعامل
1) افزایش سطح آگاهی عمومی مردم نسبت به پدافند غیرعامل از طریق:
1ـ1ـ تولید محتوی روزآمد براساس تهدیدات؛ مخاطرات و حوادث متصور با استفاده از رسانه های جمعی،
2ـ1ـ اولویت بندی بومی و منطقه ای محتوی تولید شده با استفاده از مراکز فرهنگی اجتماعی محلی،
3ـ1ـ افزایش سواد رسانه ای مردم با استفاده از سامانه های آموزش مجازی و فضای مجازی با هدف تقویت قدرت تحلیل اطلاعات، مقابله با شایعه، عملیات روانی و تهدیدات نرم،
4ـ1ـ ایجاد شبکه آموزش گران بومی برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به زبان ساده و بومی شده در سطح جامعه،
5 ـ1ـ تاکید بر تمرین و آزمون های فردی و جمعی محلی به موازات آموزش های نظری با ایجاد نشاط و علاقمندی در کسب آموزش های جدید پدافند غیرعامل و ایجاد مهارت ّها،
2) حفظ و ارتقای مهارت های فردی و جمعی برای مقابله با بحران و کاهش پیامدها از مسیر:
1ـ2ـ آموزش و ترویج پیش کنشگری فردی و جمعی و آمادگی اذهان عمومی برای رویارویی با مخاطرات و حوادث با استفاده از تمرینات و رزمایش های فردی و جمعی محلی، بسته های آموزشی خانوادگی،
2ـ2ـ ارتقای مشارکت مردمی در تولید و ترویج محتوای آموزشی با بهره گیری از گروه های داوطلب، معلمان و مربیان محلی،
3ـ2ـ افزایش مشارکت مردم در امر دفاع غیرنظامی با تاکید بر مردمی سازی آموزش های پدافند غیرعامل،
4ـ2ـ اجتناب از مفاهیم تخصصی یا پیچیده و تدوین آموزش ها به زبان ساده، روان و قابل فهم برای عموم مردم.
3) ارتقاء تاب آوری و مسئولیت پذیری اجتماعی از مسیر:
1ـ3ـ تقویت تاب آوری اجتماعی و انسجام ملی به منظور پایداری روانی و همبستگی عمومی با ایجاد هماهنگی های جمعی بین نهادهای مردمی،
2ـ3ـ اولویت گذاری گروه های آسیب پذیر جامعه مانند کودکان، سالمندان و افراد دارای نیازهای خاص و آموزش های ویژه برای گروه های آسیب پذیر،
4) نهادینه سازی فرهنگ پدافند غیر عامل و رفتار و سبک زندگی مردم از مسیر :
1ـ4ـ تلفیق آموزه های فرهنگی، دینی، ملی و انقلابی در محتوای آموزشی پدافند غیرعامل با هدف تقویت هویت ایرانی ـ اسلامی، انسجام ملی، روحیه جهادی و مسئولیت پذیری،
2ـ4ـ طراحی محتوای آموزش های کاربردی پدافند غیرعامل متناسب با سن، جنس، تحصیلات، سبک زندگی، محل سکونت و میزان درگیری با مخاطرات و تهدیدات به ویژه برای مناطق مرزی و مجاور با مراکز و تاسیسات پرخطر،
3ـ4ـ تطبیق برنامه های آموزشی با اسناد بالادستی و الزامات راهبردی و رعایت هماهنگی کامل با قوانین و مقررات پدافند غیرعامل،
4ـ4ـ بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی از جمله سکو(پلتفرم)های تعاملی، واقعیت مجازی، بازی سازی و روایت محوری و نرم افزارهای کاربردی تلفن همراه،
5 ـ4ـ ایجاد و گسترش شبکه های بومی و آموزش گران محلی با بهره گیری از ظرفیت نیروهای بسیجی، سازمان های مردم نهاد و موسسات فرهنگی و هنری.
5) ارتقای نظام جامع ارزیابی و پایش مستمر و روزآمدسازی آموزش های عموم مردم از مسیر :
1ـ 5 ـ ایجاد نظام پایش و ارزیابی علمی با شاخص های کمی و کیفی و به روزرسانی مستمر محتوای آموزشی براساس بازخورد مخاطبان،
2ـ 5 ـ نظام مندسازی نظارت و ارزیابی مردمی با استفاده های رسانه های جمعی،
3ـ 5 ـ بهره گیری از متخصصان، نخبگان و صاحب نظران آموزشی در تولید محتوای آموزشی روزآمد و متناسب با تهدیدات و مخاطرات نوین،
4ـ 5 ـ بهره گیری مناسب از رسانه جمعی صدا و سیما به عنوان رسانه رسمی و فراگیر در کشور و استانها.
ماده 8 ـ سیاست های آموزش همگانی پدافند غیرعامل
الف) سیاست های ایجابی
- تولید محتوای به روز بر اساس الگوی نوشونده تهدیدات دشمن: طراحی آموزش ها براساس آخرین سناریوی تهدیدهای نظامی، زیستی، سایبری، شیمیایی و سایر.
- تطبیق با اسناد بالادستی و الزامات راهبردی: هماهنگی کامل با سیاست های کلی، قوانین ، مصوبات کارگروه دائمی و نظام نامه های عملیاتی.
- طراحی کاربردی متناسب با مخاطب: محتوای متنوع کاربردی متناسب با سن، جنس، تحصیلات، سبک زندگی، محل سکونت و میزان درگیری با تهدید.
- تمرکز بر آموزش های مهارتی و عملیاتی: ارتقای قابلیت اقدام و مدیریت بحران در میدان عمل(نه فقط آموزش نظری)
- اولویت بندی بومی و منطقه ای محتوا: تطبیق آموزش ها با ویژگی های فرهنگی و جغرافیایی استان ها و شهرستان ها.
- بهره گیری از فناوری و نوآوری آموزشی: استفاده از سکو(پلتفرم)های تعاملی، واقعیت مجازی، بازی سازی، روایت محور و ابزارهای دیجیتال.
- بهره گیری از ظرفیت های هنری: استفاده هدفمند از ابزارهای هنری شامل فیلم، پویانمایی، طرح و گرافیک، سرود و سایر برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به شیوه ای جذاب، اقناعی و اثربخش به ویژه برای گروه های سنی جوان و عامه مردم.
- پیوند آموزش با فرآیندهای خدمات عمومی: ایجاد سازوکارهای الزام آور برای فراگیری آموزش های همگانی پدافند غیرعامل به عنوان پیش نیاز یا شرط همراه در دریافت برخی خدمات عمومی، اجتماعی یا شهری.
- ترویج پیش کنش گری، آمادگی ذهنی و پیشگیری فعالانه: آموزش پیش بینی تهدید، تحلیل مخاطره و واکنش های اولیه.
- پایش پذیری و به روزرسانی مستمر: تدوین نظام ارزیابی علمی با شاخص های کمی، کیفی و بازخورد مخاطب.
- تقویت تاب آوری اجتماعی و انسجام ملی: ایجاد روحیه همکاری، مشارکت جمعی، پایداری روانی و همبستگی عمومی در مواجهه با بحران.
- آموزش سواد رسانه ای: تقویت قدرت تحلیل اطلاعات، مقابله با شایعه، عملیات روانی و جنگ نرم دشمن.
- ارتقای مشارکت مردمی در تولید و ترویج محتوا: جلب همکاری فعال گروه های داوطلب، معلمان و مربیان محلی در فرآیند تولید و توسعه آموزش های همگانی.
- توسعه شبکه آموزشگران بومی و مردمی: تربیت تسهیل گران محلی برای انتقال مفاهیم پدافند غیرعامل به زبان ساده و بومی شده در سطح جامعه.
- طراحی آموزش های ویژه برای گروه های آسیب پذیر: برنامه ریزی محتوای خاص برای سالمندان، کودکان کار، مهاجران و افراد دارای نیازهای خاص.
ب) سیاست های سلبی
1) پرهیز از کلیشه سازی و تکرار محتوا: خودداری از استفاده از محتوای تکراری، بی روح و فاقد جذابیت یا نوآوری.
2) دوری از آموزش های صرفاً نظری و انتزاعی: آموزش هایی که فاقد کاربرد عملی یا مهارت آموزی باشند، اثربخش نخواهند بود.
3) اجتناب از تولید محتوای ترس آفرین یا ناامیدکننده: آموزش هایی که باعث القای اضطراب، ترس یا حس ناتوانی به مردم شوند، ممنوع است.
4) پرهیز از نگاه واکنشی و انفعالی: حذف آموزش هایی که فقط پس از وقوع بحران معنا پیدا می کنند بدون آموزش واکنش های پیش دستانه.
5) اجتناب از یکسان سازی محتوا برای همه مخاطبان: پرهیز از محتوای تک بعدی یا غیرمنعطف که نیازهای مخاطبان خاص یا بومی را نادیده بگیرد.
6) اجتناب از بی توجهی به زمینه فرهنگی ـ محلی: نادیده گرفتن مؤلفه های فرهنگی، قومی و زبانی در طراحی محتوا ممکن است اثربخشی آموزش را کاهش دهد.
7) پرهیز از کمیت گرایی در آموزش ها: تمرکز بر تعداد به جای کیفیت و اثربخشی محتوای آموزشی مورد تأکید نیست.
8) پرهیز از استفاده از زبان پیچیده و تخصصی: آموزش ها باید با زبان ساده، قابل فهم و متناسب با سطح سواد عمومی طراحی شوند.
ماده 9ـ ابزارها و روش های آموزش همگانی
دستگاه های اجرایی می توانند متناسب با ویژگی های مخاطب و سطح تهدید، آموزش های همگانی پدافند غیرعامل را از مسیر ظرفیت های ذیل به انجام رسانند:
1) رسانه های جمعی: تولید و انتشار محتوای آموزشی از طریق صداوسیما، شبکه های اجتماعی و خبرگزاری ها.
2) نظام آموزشی: گنجاندن مفاهیم پدافند غیرعامل در برنامه های آموزشی نظام وظیفه عمومی و سایر.
3) بسیج: بهره گیری از ظرفیت بسیج مردمی در سطوح مختلف، برای ترویج آموزش های همگانی پدافند غیرعامل.
4) مراکز فرهنگی و اجتماعی: اجرای برنامه های آموزشی در مساجد، مراکز بسیج، فرهنگ سراها، شهرداری ها و سازمان های مردم نهاد.
5) دوره های آموزش همگانی: برگزاری مسابقات عمومی، رویدادها، کارگاه ها، اردوها، مانورها و دوره های آموزشی برای عموم مردم.
6) نظام آموزش های غیررسمی: دوره های آموزشی عرضی به منظور توانمندسازی کارکنان و مدیران.
7) بازی ها و شبیه سازهای آموزشی: طراحی بازی های رایانه ای و محتوای چندرسانه ای برای آموزش کودکان و نوجوانان.
8) سامانه های آموزش مجازی: راه اندازی سامانه های آموزش برخط، وبینار(رایاهمایی)ها، دوره های اینترنتی و ارائه محتوای آموزشی مجازی برای دسترسی گسترده مردم.
9) برنامه های کاربردی(اپلیکیشن ) آموزشی تلفن همراه: توسعه و ترویج برنامه های کاربردی تلفن همراه با هدف ارتقای آگاهی، تمرین مهارت های پدافندی و ارائه هشدارهای اضطراری.
10) بسته های آموزشی خانوادگی: تهیه و توزیع بسته های اطلاع رسانی شامل کتابچه ها، راهنماها، فهرست ارزیابی آماده سازی و سایر.
11) رزمایش های محلی: برگزاری تمرین های عملی و سناریوهای آموزشی در محلات، مدارس، مراکز خدمات عمومی و اجتماعات محلی.
12) بهره گیری از چهره های تأثیرگذار رسانه ای و فرهنگی: استفاده از هنرمندان، ورزشکاران، نخبگان رسانه ای و شخصیت های تاثیرگذار برای ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل به ویژه در فضای مجازی.
13) پویش های آموزشی و اطلاع رسانی: طراحی و اجرای پویش های هدفمند رسانه ای، فرهنگی و اجتماعی با محوریت موضوعات پدافند غیرعامل، شامل شعارهای عمومی، پوستر، ویدئو، چالش های مجازی، تبلیغات محیطی و برنامه های کوتاه مدت با پوشش گسترده و مشارکت بین دستگاهی.
ماده 10ـ دستورات اجرایی عمومی
1) کلیه دستگاه های اجرایی موضوع این بخشنامه موظف هستند اجرای آموزش های همگانی پدافند غیرعامل را در توافق نامه های موضوع تبصره 3 قانون تشکیل سازمان به طور سالیانه درج و اعتبار آن را تأمین نمایند.
2) مسئولیت اجرا در سطح ملی با رؤسای دستگاه های ذی ربط و در سطح استان ها با استانداران است.
3) عالی ترین مقام دستگاه و یا استانداران مکلف هستند نسبت به تشکیل کارگروه آموزش همگانی در دستگاه اجرایی یا استان با بهره گیری از ظرفیت کارگروه های موجود ظرف سه ماه پس از ابلاغ این سیاست ها اقدام کرده و گزارش برنامه ها، اقدامات و دستاوردها را به صورت فصلی در سامانه مربوط ثبت نمایند. این کارگروه موظف به برنامه ریزی، پشتیبانی و راهبری اجرای آن است.
4) کلیه دستگاه های مسئول موظف هستند پیش از اجرای دوره های آموزش همگانیپدافند غیرعامل، چارچوب برنامه آموزشی خود را که مطابق با این سیاست ها تهیه شده است به تأیید سازمان برسانند.
5) کارگروه هماهنگی آموزش همگانی پدافند غیرعامل با حضور نمایندگان دستگاه های مسئول زیر نظر سازمان پدافند غیرعامل کشور تشکیل می شود و مسئولیت هماهنگی را بر عهده دارد.
6) دستگاه ها می توانند در صورت نیاز، تولید محتوا را به مراکز تخصصی واجد صلاحیت واگذار نمایند و در اجرای آموزش های همگانی پدافند غیرعامل از ظرفیت بسیج، سازمان های مردم نهاد، موسسات فرهنگی هنری دارای مجوز بهره گیری کنند.
7) دستگاه های اجرایی ملی و استانی مکلفند بر اساس سیاست های آموزشی ابلاغی سازمان، طرح درس، محتوا و برنامه آموزشی برای مخاطبان خود را در حوزه های پیشگیری و کاهش مخاطرات ناشی از سوانح غیرطبیعی تهیه، در برنامه سالانه آموزشی خود درج و اجرا نمایند.
- کلیه دستگاه های فرهنگی و آموزشی کشور مکلفند برنامه ها و متون آموزشی همگانی پدافند غیرعامل را مطابق با سیاست های سازمان تهیه، پس از تأیید سازمان در تقویم آموزشی سالانه درج و بر اجرای آن نظارت مستمر داشته باشند.
9) سایر دستگاه های مشمول قانون مدیریت خدمات کشوری نیز موظفند آموزش کارکنان و جامعه مخاطب خود را با رویکرد پدافند غیرعامل و مطابق با سیاست های سازمان اجرا نمایند.
10) تمامی دستگاه های مذکور موظف به اجرای رزمایش های آموزشی نوبه ای برای سنجش آمادگی کارکنان و مخاطبان خود بر اساس تقویم، سناریو و چارچوب ابلاغی سازمان هستند.
ماده 11ـ دستورات اجرایی اختصاصی
1) سازمان پدافند غیرعامل کشور موظف است:
محتوای مرجع در حوزه آموزش همگانی در حوزه مخاطرات نظامی، سایبری، شیمیایی، پرتوی، ترکیبی و سایر تهدیدهای نوین را تولید و از طریق رسانه های رسمی منتشر کند.
نسبت به طراحی، استقرار و اجرای نظام پایش، ارزیابی و کنترل کیفیت آموزش های همگانی پدافند غیرعامل در سطح ملی و استانی اقدام نماید. این نظام باید شامل شاخص های کمی و کیفی، سازوکار دریافت بازخورد از مخاطبان، ارزیابی اثربخشی و تحلیل دوره ای عملکرد دستگاه ها باشد.
سازمان مکلف است دبیرخانه نظارت بر اجرای سیاست های آموزش همگانی پدافند غیرعامل را تشکیل داده و ضمن برنامه ریزی، پشتیبانی و راهبری فرابخشی اقدامات آموزشی، نسبت به ارائه گزارش های منظم عملکرد دستگاه های اجرایی به دبیرخانه کمیته(کارگروه) دائمی اقدام نماید.
سازمان موظف است بر برنامه های آموزشی دستگاه ها، هماهنگی نهادی، به روزرسانی مستمر سیاست ها، طراحی سناریوهای رزمایش، تدوین محتواهای مرجع و حمایت از آموزشگران بومی و مردمی در چارچوب این سند نظارت مؤثر داشته باشد.
2) سازمان صداوسیما ج.ا.ایران موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تولید، پخش و ترویج محتوای آموزشی، فرهنگی و رسانه ای پدافند غیرعامل برای عموم مردم در قالب برنامه های تلویزیونی، رادیویی، دیجیتال و شبکه های اجتماعی اقدام نماید. این محتوا باید متناسب با گروه های سنی و اقشار مختلف جامعه، در چارچوب سیاست های مصوب و با بهره گیری از ظرفیت هنرمندان و چهره های تأثیرگذار تولید و در جدول پخش رسانه ملی درج گردد.
3) وزارت آموزش و پرورش موظف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های درسی، فعالیت های پرورشی، فوق برنامه، کتاب های درسی و اردوهای دانش آموزی گنجانده و آموزش معلمان، مدیران و مربیان را در این حوزه به طور مستمر در دستور کار قرار دهد. همچنین این وزارتخانه مکلف است مانورهای تمرینی، مسابقات آموزشی و برنامه های فرهنگی پدافند غیرعامل را در مدارس سراسر کشور اجرا و ارزیابی نماید.
4) سازمان بسیج مستضعفین موظف است با نظارت و راهبری سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به آموزش، اجرای رزمایش های میدانی و ترویج فرهنگ پدافند غیرعامل در میان اقشار مختلف مردم اقدام نماید. این اقدامات باید با همکاری بسیج دستگاه های اجرایی، سازمان های مردم نهاد، شبکه های داوطلب مردمی و سایر ظرفیت های اجتماعی و محلی به صورت هدفمند و برنامه محور اجرا گردد.
5) ستادکل نیروهای مسلح موظف است محتوای آموزشی پدافند غیرعامل را با استناد به سیاست ها و الزامات آموزشی نیروهای مسلح، در دوره های آموزشی عمومی و تخصصی نیروهای پایور، وظیفه و دانش آموختگان دانشگاه های نظامی لحاظ نمایند و نسبت به برگزاری منظم رزمایش های تمرینی، آموزش مهارتی و فرهنگ سازی در یگان ها اقدام و بر حسن اجرای آن نظارت مؤثر اعمال نمایند.
6) وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به حمایت از تولید آثار فرهنگی، هنری و تبلیغی با محوریت آموزش پدافند غیرعامل در قالب کتاب، فیلم، نمایش، موسیقی و رسانه های مکتوب و دیجیتال اقدام نماید. همچنین، هدایت و توانمندسازی مؤسسات فرهنگی هنری و مطبوعاتی دارای مجوز برای ایفای نقش در آموزش عمومی پدافند غیرعامل از وظایف این وزارتخانه است.
7) وزارت علوم، تحقیقات و فناوری موظف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های درسی دانشگاهی، دوره های کارگاهی، فعالیت های انجمن های علمی و دانشجویی وارد کرده و نسبت به برگزاری همایش ها، پژوهش های دانشگاهی و پایان نامه های تخصصی در این حوزه با هدف ارتقاء دانش بومی اقدام نماید. همچنین، این وزارت باید آموزش کارکنان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان را در چارچوب سیاست های مصوب سازمان اجرا نماید.
8) وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات موظف است زیرساخت های ارتباطی و فناوری لازم و امن برای آموزش مجازی، هشدار عمومی، برنامه های کاربردی آموزشی و سکو(پلتفرم)های تعاملی مرتبط با پدافند غیرعامل را فراهم آورده و زیرساخت آموزش های عمومی در حوزه تهدیدات انسان ساخت را از طریق رسانه های دیجیتال توسعه دهد.
9) وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است آموزش پدافند زیستی، شیمیایی، پرتوی و مقابله با تهدیدات سلامت محور را برای کارکنان، دانشجویان و عموم مردم طراحی و اجرا نماید. این آموزش ها باید در قالب دوره های عمومی، مانورهای درمانی، بسته های اطلاع رسانی سلامت و فعالیت های آموزشی در مراکز بهداشتی و درمانی ارائه شود.
10) سازمان امور اداری و استخدامی کشور موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، آموزش های عمومی و تخصصی پدافند غیرعامل را در برنامه دوره های ضمن خدمت کارکنان دولت در سطوح مختلف لحاظ نموده و بر اجرای منظم، اثربخش و مستمر آن در دستگاه های اجرایی مشمول نظارت نماید. همچنین، اصلاح ضوابط آموزشی، ارزیابی و ارتقاء کارمندان در راستای نهادینه سازی مفاهیم پدافند غیرعامل برعهده سازمان امور اداری و استخدامی می باشد.
11) جمعیت هلال احمر موظف است نسبت به آموزش عمومی امداد و نجات با رویکرد پدافند غیرعامل، اجرای رزمایش های محلی، تولید بسته های آموزشی خانوادگی و آموزش داوطلبان اقدام نماید. این آموزش ها باید متناسب با نیازهای جامعه و با تأکید بر مشارکت محله محور، آموزش گروه های آسیب پذیر و اطلاع رسانی میدانی اجرا شود.
12) شهرداری ها موظفند نسبت به توسعه آموزش های شهروندی در قالب نمایشِ فیلم(اکران) های شهری، کارگاه های محلی، فرهنگ سراها، خانه های سلامت و سایر مراکز خدمات شهری از جمله ظرفیت های فرهنگی و تبلیغاتی مترو، اتوبوسرانی و سایر اقدام نمایند. همچنین، اجرای مانورهای شهری، نصب علائم هشدار و اطلاع رسانی، طراحی محتوای بومی و پیوست های آموزشی در طرح های شهری از وظایف این نهاد است. مشارکت در رزمایش های محلی و آموزش اصناف، تاکسیرانان و نیـروهای خدمات شهری نیز در زمره الزامات اجرایی می باشد.
13) وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی موظف است نسبت به آموزش فعالان حوزه گردشگری، راهنمایان سفرهای گروهی(تور) و مدیران تأسیسات گردشگری درخصوص الزامات پدافند غیرعامل و آمادگی در برابر سوانح غیرطبیعی اقدام نموده و محورهای آموزشی ایمنی، تاب آوری و مقابله با بحران در مراکز گردشگری، موزه ها و اماکن تاریخی را طراحی و اجرا نماید. همچنین، تولید محتوای آموزشی و هشداردهنده برای گردشگران داخلی و خارجی در مناطق پرخطر الزامی است.
14) حوزه های علمیه موظفند مفاهیم پدافند غیرعامل را با رویکرد دینی، اخلاقی و فرهنگی در برنامه های آموزشی حوزوی تلفیق نموده و آموزش مبلغان دینی را برای ایفای نقش در ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل در جامعه طراحی و اجرا نمایند.
15) سازمان تبلیغات اسلامی موظف است با استفاده از شبکه تبلیغی کشور و ظرفیت رسانه های فرهنگی وابسته، نسبت به ترویج مفاهیم پدافند غیرعامل در مناسبت های ملی و مذهبی، طراحی محتوای اقناعی و آموزش مبلغان و فعالان فرهنگی در این حوزه اقدام نماید. همچنین، هدایت محتوای تبلیغی مساجد، هیئات مذهبی و مراکز دینی در راستای ارتقاء بصیرت عمومی و فرهنگ ایستادگی در برابر تهدیدات غیرطبیعی، مورد تأکید است.
16) وزارت کشور موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تسهیل فرآیند تأسیس، صدور مجوز، ساماندهی و حمایت قانونی از سازمان های مردم نهاد فعال در حوزه آموزش، فرهنگ سازی و اجرای آموزش های پدافند غیرعامل اقدام نماید. این وزارتخانه همچنین مکلف است ظرفیت استانداری ها، فرمانداری ها، دهیاری ها و شوراهای اسلامی شهر و روستا را برای توسعه فعالیت سمن ها، هماهنگی بین آن ها و اجرای برنامه های مشترک مردمی پدافند غیرعامل به کار گیرد و گزارش پیشرفت آن را به سازمان پدافند غیرعامل کشور ارائه نماید.
17) وزارت ورزش و جوانان موظف است با هماهنگی سازمان، نسبت به طراحی و اجرای برنامه های آموزشی، فرهنگی و مهارتی پدافند غیرعامل ویژه جوانان، ورزشکاران، مربیان و اعضای سمن های جوانان در سطح ملی و استانی اقدام نماید. این وزارتخانه مکلف است مفاهیم پدافند غیرعامل را در برنامه های تربیتی، دوره های آموزشی، اردوها، رویدادهای ورزشی و شبکه باشگاه های ورزشی وارد کرده و از ظرفیت خانه های جوان، سمن ها و مراکز ورزشی برای ترویج فرهنگ ایثار، آمادگی، تاب آوری و مسئولیت پذیری اجتماعی بهره برداری نماید.
18) وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی موظف است با هماهنگی سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و توانمندسازی جامعه کار و تولید، تعاونی ها، مراکز مهارت آموزی و نیروهای خدمات اجتماعی در حوزه پدافند غیرعامل اقدام نماید. این آموزش ها باید در قالب دوره های مهارتی، کارگاه های شغلی، برنامه های اشتغال محور و اردوهای کارآفرینی طراحی و اجرا شده و به ارتقاء آمادگی کارگران، کارفرمایان، کارکنان نهادهای حمایتی و بیمه شدگان در برابر تهدیدات غیرطبیعی، به ویژه در محیط کار و واحدهای تولیدی منجر شود. همچنین این وزارتخانه مکلف است سازوکارهای تشویقی برای ترویج فرهنگ پدافند غیرعامل در بخش تعاونی و رفاهی کشور پیش بینی و اجرا نماید.
19) سازمان بهزیستی کشور موظف است با همکاری سازمان پدافند غیرعامل کشور، نسبت به تدوین و اجرای آموزش های متناسب با نیازهای اقشار آسیب پذیر شامل افراد دارای معلولیت، سالمندان، کودکان بی سرپرست، خانواده های کم برخوردار و مراکز نگهداری شبانه روزی اقدام نماید. این آموزش ها باید به صورت محتوای ساده سازی شده، بسته های خانوادگی، شبیه سازی و رزمایش های کاربردی طراحی شده و در قالب خدمات مددکاری، مشاوره، آموزش مراقبان و شبکه داوطلبی سازمان در سراسر کشور اجرا شود.
ماده 12ـ طبقه بندی مخاطبان آموزشی پدافند غیرعامل
در راستای اثربخشی آموزش های همگانی پدافند غیرعامل و با هدف پوشش کامل اقشار جامعه، مخاطبان به صورت زیر طبقه بندی می شوند.
- کارکنان دستگاه های اجرایی در سطوح مختلف
- خانواده کارکنان دستگاه های اجرایی و نهادهای حاکمیتی
- اصناف و مشاغل خدمات رسان عمومی
- خانواده ها، به ویژه زنان و مادران
- عموم مردم در مناطق شهری و روستایی
- دانشجویان و طلاب
- دانش آموزان و کودکان
- سربازان (نیروهای وظیفه)
- نیروهای داوطلب مردمی و سازمان های مردم نهاد
- فعالان فرهنگی، رسانه ای، معلمان و مربیان آموزشی
- سالمندان و افراد دارای نیازهای خاص
- ساکنان مناطق مرزی و دارای زیرساخت های حساس
- جوامع عشایری و کوچ نشینان
- اتباع خارجی مقیم
ماده 13ـ اعتبارات و منابع مالی موردنیاز برای اجرای تکالیف مقرر در این دستورالعمل، حسب مورد باید در بودجه سالانه دستگاه اجرایی مربوط منظور شود. اشخاص بخش غیردولتی مکلفند منابع مالی موردنیاز برای اجرای ضوابط و الزامات پدافند غیرعامل را در حوزه خود، منظور کنند.
تبصره ـ رعایت زمان بندی تحقق و اجرای آموزش های پدافند غیرعامل در بخش های غیردولتی، درچارچوب توافق نامه فیمابین بخش غیردولتی با دستگاه های اجرایی یا سازمان الزامی است.
ماده 14ـ این آیین نامه از تاریخ ابلاغ لازم الاجرا بوده و دستگاه های مشمول موظف به اجرای دقیق مفاد آن می باشند. مسئولیت تفسیر، پاسخ گویی به ابهامات، و بازنگری دوره ای این آیین نامه بر عهده کمیته (کارگروه) دائمی است. بازنگری و به روزرسانی این سند حسب ضرورت، هر سه سال یک بار انجام خواهد شد.
ماده 15ـ سازمان بازرسی کل کشور بر اجرای تکالیف دستگاه های اجرایی مندرج در این دستورالعمل از طریق ساختارهای نظارتی استانی و دستگاهی، به صورت مستمر، نظارت کرده و موارد کوتاهی و عدم اجرای آن را به مراجع ذی ربط گزارش نماید.
ماده 16ـ دستگاه های اجرایی موظفند هرگونه قصور و کوتاهی در اجرای این دستورالعمل را به سازمان گزارش کنند تا برابر مقررات با فرد متخلّف برخورد شود. با مستنکفان از اجرای این دستورالعمل، براساس شیوه نامه 3101/1/ک160 مورخ 1404/02/08 مصوب کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور برخورد می شود.
ماده 17ـ سازمان بر حسن اجرای این مصوبه، نظارت و اجرای آن را به صورت فصلی به کارگروه دائمی گزارش کند.
ماده 18ـ این آیین نامه مشتمل بر هجده ماده و دو تبصره در نود و هفتمین جلسه کارگروه دائمی به تاریخ هفتم مردادماه سـال یکهزار و چهـارصد و چهار هجری شمسی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجراست.
سیاست ها و الزامات آموزش همگانی پدافند غیرعامل، موضوع بند (ب) آیین نامه اجرایی ماده 58 قانون احکام دائمی کشور، مشتمل بر هجده ماده و دو تبصره که در تاریخ 07/05/ 1404 در نودوهفتمین جلسه کارگروه (کمیته) دائمی پدافند غیرعامل کشور به تصویب رسید، به استناد تبصره 1 قانون تشکیل سازمان پدافند غیرعامل کشور برای اجرا ابلاغ می گردد.
رئیس ستاد کل نیروهای مسلح و کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور
سرلشکر سید عبدالرحیم موسوی
