آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر [مصوب ۱۴۰۵]

هیئت وزیران در جلسه 1405/2/30 به پیشنهاد وزارتخانه‌های نیرو و جهادکشاورزی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر را به شرح زیر تصویب کرد:

آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر

ماده 1ـ مطابق دستورالعمل اصلاحی ضوابط واگذاری اراضی ملی و دولتی موضوع ابلاغیه شماره 020/184659 مورخ 1403/7/29 وزیر جهادکشاورزی، به هر شخص حقیقی و حقوقی با رعایت شرایط زیر فقط برای یک بار زمین برای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر واگذار می‌گردد و واگذاری بعدی حسب مورد با تأیید دستگاه ذی ربط یا واحد صادرکننده جواز تأسیس و موافقت اصولی و یا با تشخیص ضرورت و موافقت کمیسیون مربوط امکان پذیر است:

الف ـ اهلیت سنجی متقاضی و دریافت تضمین لازم از وی برای اجرا و اتمام طرح (پروژه) با هر ظرفیت طبق زمان بندی وزارت نیرو (سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا)) صورت می پذیرد.

ب ـ در صورت عدم اقدام لازم توسط متقاضی ظرف یک سال بعد از تحویل اراضی و تشخیص تعلل و تخلف وی، قرارداد منعقد شده توسط هیئت نظارت موضوع ماده (33) اصلاحی قانون حفاظت و بهره برداری از جنگل‌ها و مراتع کشور مصوب 1386 با اصلاحات بعدی آن که در این آیین‌نامه «قانون» نامیده می شود، فسخ و اراضی مسترد می شود. مشمولین این بند تا پنج سال پس از اعلام فسخ قرارداد، امکان استفاده از اراضی ملی و دولتی برای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر را نخواهند داشت.

تبصره ـ وزارت نیرو مکلف است از طریق سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران (ساتبا) یا شرکت های برق منطقه ای استانی به صورت مستمر بر اجرای طرح (پروژه)های موضوع قرارداد واگذاری زمین نظارت داشته و گزارش پیشرفت فیزیکی طرح (پروژه)ها را در مدت اجرا مطابق تبصره (2) ماده (4) آیین‌نامه اجرایی ماده (33) اصلاحی قانون موضوع تصویب‌نامه شماره 95708/ت51184هـ مورخ 1394/07/22 به طور سالانه دو بار (هر شش ماه) به دبیرخانه هیئت نظارت ارائه نماید.

ج ـ پرداخت بهای اعیانی و ابنیه و مستحدثات احتمالی احداثی موضوع ماده (33) اصلاحی قانون، مطابق بند (ج) ماده (8) آیین‌نامه اجرایی ماده مذکور، از طریق متقاضی جدید مجاز است.

د ـ موارد یادشده در قراردادهای اجاره موضوع پیوست آیین‌نامه اجرایی ماده (33) اصلاحی قانون، درج می شود.

ماده 2ـ اراضی موضوع مواد (1) و (6) این آیین‌نامه در مالکیت دولت باقی می ماند و صرفاً در دوره اجرا و بهره برداری از طرح (پروژه)، به صورت اجاره در اختیار مجری قرار می گیرد.

ماده 3ـ اجاره بهای سالانه موضوع تبصره ماده (23) دستورالعمل مذکور در ماده (1) این آیین‌نامه در خصوص اراضی واگذار شده برای طرح (پروژه)های موردنظر این آیین‌نامه، توسط کمیسیون موضوع تبصره یادشده، پیش از بهره برداری نیروگاه و در طول بازه زمانی احداث (مطابق جدول زمان بندی ضمیمه طرح (پروژه))، به میزان بیست درصد (20%) ارزش معاملاتی یا قیمت منطقه ای تعیین می شود.

ماده 4ـ تعیین اجاره بهای اراضی موضوع اجرای طرح (پروژه)های احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر در حریم شهر حداکثر ظرف ده روز و از طریق مقرر در آیین‌نامه نحوه تعیین کارشناس برای دستگاه‌های اجرایی موضوع تصویب‌نامه شماره 123347/ت54802هـ مورخ 1402/7/15 با اصلاحات بعدی صورت می گیرد. در صورتی که ظرف ده روز مبلغ اجاره از طریق ارجاع به کارشناس موضوع آیین‌نامه یادشده انجام نشود، تعیین مبلغ اجاره بها با ارجاع به کارشناس رسمی توسط اداره کل راه و شهرسازی مربوط صورت می گیرد.

ماده 5 ـ کلیه مراحل صدور مجوز تغییر کاربری اراضی و واگذاری اراضی ملی و دولتی برای احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر و استعلام های مورد نیاز موضوع ماده (4) آیین‌نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها موضوع تصویب‌نامه شماره 31636/ت47097هـ مورخ 1391/2/20با اصلاحات بعدی، در مورد احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر الزامی بوده و باید از طریق سامانه پنجره واحد زمین صورت پذیرد. سازمان انرژی های تجدیدپذیر و بهره وری انرژی برق ایران(ساتبا) و سازمان امور اراضی کشور موظفند گزارش مراحل صدور مجوز و پیشرفت طرح (پروژه)ها را هر دو ماه یکبار به کارگروه موضوع ماده (16) آیین‌نامه مذکور جهت بررسی و رفع موانع پیش رو ارائه دهند.

تبصره ـ مهلت پاسخگویی به استعلام های مورد نیاز برای احداث نیروگاه تجدیدپذیر برای کلیه دستگاه‌ها دو هفته تعیین می شود. کلیه دستگاه های استعلام شونده موظفند پاسخ خود را ظرف مهلت تعیین شده اعلام نمایند و عدم پاسخگویی در مهلت مقرر به منزله پاسخ مثبت تلقی می گردد.

ماده 6 ـ با توجه به عدم لزوم احداث بنا و مستحدثات اساسی در طرح پرونده‌های مربوط به احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر در کارگروه زیربنایی، توسعه روستایی، عشایری، شهری و آمایش سرزمین و محیط زیست، موضوع بند (ب) ماده (4) آیین‌نامه اجرایی شورای برنامه ریزی و توسعه استان (تصویب نامه شماره 29018/ت54487هـ مورخ 12/3/ 1398 با اصلاحات بعدی) و اخذ استعلام از اداره کل راه و شهرسازی، موضوع آیین‌نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها موضوع تصویب نامه شماره 31636/ت47097هـ مورخ 1391/2/20 با اصلاحات بعدی ضروری نمی‌باشد. همچنین، ضرورتی به طرح پرونده‌های موصوف که در حریم شهر واقع شده اند، در کارگروه مذکور نیست.

ماده 7ـ با هدف تسهیل در تأمین تجهیزات نیروگاه‌های تجدیدپذیر از طریق واردات:

الف ـ وزارت نیرو موظف است معیار و استانداردهای تجهیزات مورد نیاز این آیین‌نامه را با رعایت اولویت تأمین از داخل، حداکثر تا دو هفته پس از ابلاغ این آیین‌نامه تعیین و برای بارگذاری در سامانه سازمان توسعه تجارت به وزارت صنعت، معدن و تجارت ارسال نماید.

ب ـ وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است سازوکار ثبت سفارش تجهیزات نیروگاه‌های تجدیدپذیر را تا سقف سی (30) هزار مگاوات، به گونه ای تنظیم نماید که ثبت سفارش در اولویت (با کمترین زمان و بر پایه نظر و مسئولیت وزارت نیرو و خارج از تعهدات وزارت صنعت، معدن تجارت) انجام پذیرد.

پ ـ اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران موظف است فرآیند صدور و تمدید کارت بازرگانی برای واردکنندگان تجهیزات نیروگاه‌های تجدیدپذیر مرتبط با این آیین‌نامه را به گونه ای تسهیل نماید که وقفه ای برای واردات تجهیزات مورد نیاز ایجاد نشود.

ت ـ سقف واردات تجهیزات نیروگاه‌های تجدیدپذیر و میزان و سهم ساخت داخل این تجهیزات توسط وزارت نیرو تعیین می شود.

ث ـ به منظور استفاده از صرفه جویی های حاصل از مقیاس و جلوگیری از تنوع این نیروگاه‌ها، وزارت صنعت، معدن و تجارت موظف است با همکاری وزارت نیرو زمینه تجمیع تقاضا و مشارکت سازندگان داخلی و خارجی را فراهم نماید.

ج ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است مطابق بسته تأمین مالی (موضوع ماده (8) این آیین‌نامه) نسبت به تأمین ارز مورد نیاز متقاضیان با اولویت اقدام کند.

چ ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی (از طریق گمرک جمهوری اسلامی ایران) موظف است حداکثر ظرف یک ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه با همکاری وزارت نیرو و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران دستورالعمل ترخیص تجهیزات وارداتی موضوع این آیین‌نامه را به گونه‌ای تنظیم نماید که تجهیزات در کمترین زمان ممکن از مبادی مجاز گمرکات کشور ترخیص گردند.

ماده 8 ـ با هدف تسهیل در تأمین مالی ریالی و ارزی این آیین‌نامه:

الف ـ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است با همکاری وزارت نیرو پس از ابلاغ این آیین‌نامه، بسته تأمین مالی ارزی و ریالی، نحوه تسهیل در توثیق وثایق و نحوه تأمین ارز برای بازپرداخت بدهی واردکنندگان تجهیزات نیروگاهی تجدیدپذیر را تهیه و ابلاغ نماید.

ب ـ وزارت امور اقتصادی و دارایی (از طریق سازمان سرمایه گذاری و کمک های اقتصادی و فنی) موظف است با همکاری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و با رعایت قوانین مربوط از جمله قوانین بودجه سنواتی، فرایند استفاده از ظرفیت خطوط اعتباری تأمین مالی خارجی (فاینانس) جهت تأمین مالی طرح های موضوع این آیین‌نامه به میزان پنج میلیارد (5/000/000/000) دلار را اجرایی نماید و گزارش کتبی اقدامات صورت گرفته در این خصوص را هر (3) ماه یکبار به اعضای کارگروه موضوع ماده (16) این آیین‌نامه اعلام نماید.

ماده 9ـ با هدف اقتصادی نمودن سرمایه گذاری نیروگاه‌های تجدیدپذیر موضوع این آیین‌نامه:

الف ـ برق تولیدی نیروگاه‌های موضوع این آیین‌نامه تا پایان عمر نیروگاه متعلق به سرمایه گذاران آن است.

ب ـ اعمال نرخ های تکلیفی برای خرید و فروش برق تولیدی نیروگاه‌های موضوع این آیین‌نامه ممنوع می باشد.

ماده 10ـ به منظور فراهم نمودن شرایط فروش برق تولیدی نیروگاه‌های تجدیدپذیر موضوع این آیین‌نامه، وزارت نیرو مکلف است:

الف ـ مجوز صادرات برق تولیدی نیروگاه‌های تجدیدپذیر موضوع این آیین‌نامه را به غیر از زمان اوج مصرف صادر نماید. اخذ هزینه انتقال و هموارسازی با رعایت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت‌ها مصوب 1402 ممنوع است.

ب ـ مجوز فروش برق تولیدی در تابلوی سبز بورس انرژی و یا در قالب قراردادهای دو جانبه با صنایع و با شرایط تضمین برق پایدار را صادر نماید. اخذ هزینه انتقال و هموارسازی با رعایت قانون تأمین مالی تولید و زیرساخت ها مصوب 1402 ممنوع است.

پ ـ امکان استفاده از خطوط انتقال برق برای فروش یا صادرات برق تولیدی را در حد ظرفیت شبکه فراهم کند.

ماده 11ـ وزارت نیرو موظف است برنامه افزایش بازدهی (راندمان) نیروگاه‌های حرارتی از محل سوخت صرفه جویی شده/ مصرف نشده را تهیه و ظرف یک ماه به شورای اقتصاد جهت بررسی و تصویب ارائه نماید.

ماده 12ـ وزارت نیرو مکلف است حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه، با هدف ارتقای بهره وری، کاهش آلایندگی و نوسازی ناوگان تولید برق کشور، برنامه خروج تدریجی نیروگاه‌های حرارتی فرسوده و جایگزینی آن ها با نیروگاه‌های تجدیدپذیر به ویژه خورشیدی را جهت بررسی و تصویب به شورای اقتصاد ارائه نماید. در این راستا، استفاده از ابزارهای اقتصادی از جمله اعطای گواهی صرفه جویی سوخت (سوخت مصرف نشده) به سرمایه گذاران بخش خصوصی درچهارچوب قوانین و مقررات مربوط، در دستور کار قرار گیرد.

ماده 13ـ وزارت نیرو موظف است بسته نظام تنظیم گری درخصوص تولید برق تجدیدپذیر را در چارچوب قوانین ظرف دو ماه پس از ابلاغ این آیین‌نامه تهیه و به تصویب شورای اقتصاد برساند.

ماده 14ـ با توجه به اهمیت رعایت الزامات پدافند غیرعامل در تأمین پایدار انرژی، حداقل پنج هزار (5000) مگاوات از ظرفیت موضوع این آیین‌نامه، به احداث نیروگاه‌های خورشیدی پشت بامی، انشعابی و تجمعی با قابلیت تولید و مصرف در محل و مجهز به سامانه های ذخیره سازی انرژی اختصاص می یابد. این ظرفیت به طور ویژه برای واحدها و مجتمع های مسکونی در کلان شهرهای کشور و مراکز اسکان موقت در شرایط اضطراری و مدیریت بحران در استان های منتخب کشور اختصاص می باید. سازوکار تأمین مالی این بخش بر مبنای مشارکت عمومی ـ خصوصی بوده و ضوابط اجرایی، فنی و اقتصادی آن، حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این آیین‌نامه، توسط کارگروه موضوع ماده (16) این آیین‌نامه، تدوین و پس از تصویب هیئت وزیران، به دستگاه های ذی ربط ابلاغ خواهد شد.

ماده 15ـ وزارت نیرو موظف است، برق سبز خریداری شده توسط مشترکین را به صورت هموار و تامین شده (بدون قطعی) از طریق شبکه برق سراسری به آنها تحویل نماید. چنانچه برق خریداری شده در تابلوی برق سبز بورس انرژی به دلیل محدودیت های شبکه برق به آنان قابل تحویل نباشد، شرکت مادرتخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران (توانیر) موظف است از طریق شرکت های برق منطقه‌ای/ شرکت های توزیع، به میزان برق تحویل نشده، یک و چهار دهم (1.4) برابر متوسط قیمت نماد مورد معامله در تابلوی سبز در آن دوره را به منظور جبران خسارت وارده به خریداران برق در صورتحساب آن‌ها منظور نماید.

ماده 16ـ به منظور هماهنگی و رفع موانع اجرایی این آیین‌نامه، کارگروهی به ریاست رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور و متشکل از معاونان ذی ربط وزارتخانه های نیرو، صنعت، معدن و تجارت، نفت، جهاد کشاورزی، امور اقتصاد و دارایی و کشور و معاون ارزی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تشکیل می‌گردد. کارگروه موظف است گزارش پیشرفت این آیین‌نامه را به طور مستمر به هیئت وزیران اعلام نماید.

ماده 17ـ سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق ایران(ساتبا) و شرکت‌های بهره بردار شبکه های توزیع و انتقال برق موظفند شرایط اتصال نیروگاه‌های متعلق به بخش خصوصی را به شبکه سراسری برق، بدون تبعیض نسبت به نوع یا نام تجاری سازنده تجهیزات و صرفاً در صورت احراز کیفیت و تحقق میزان برق برنامه ریزی شده، فراهم نمایند.

ماده 18ـ این آیین‌نامه جایگزین آیین‌نامه رفع موانع احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر موضوع تصویب‌نامه شماره 238700/ت62054هـ مورخ 1402/12/23 با اصلاحات بعدی آن می شود.

معاون اول رئیس جمهور ـ محمدرضا عارف